Najlepsze składniki aktywne w kosmetykach na zmarszczki, trądzik i inne problemy skórne. Poznaj najskuteczniejsze substancje czynne w pielęgnacji!

Czym są składniki aktywne w kosmetykach (active skincare ingredients)?

Składniki aktywne (inaczej określane również mianem substancji czynnych) obecne składach kosmetyków (INCI) to składniki, które - po zastosowaniu na skórę - wywołują konkretny efekt i realnie wpływająca kondycję skóry - w tym na poziom jej nawilżenia, jędrność, elastyczność i sprężystość, wyrównanie kolorytu czy na inne aspekty. Od lat producenci kosmetyków prześcigają się w tworzeniu aktywnych formuł, dodając do składów coraz więcej substancji o - rzekomo - spektakularnym działaniu. Czy tak jest w istocie? Na które substancje czynne w kosmetykach warto zwrócić uwagę? Które z nich faktycznie mają szansę zadziałać? Jak je stosować, by osiągnąć najlepsze efekty? Poznaj najważniejsze informacje o substancjach czynnych w kosmetykach i sprawdź, jakie składniki dobrać do potrzeb swojej cery!

Aktywne składniki w kosmetykach - które z nich uwzględnić w swojej pielęgnacji?

Tak, jak zostało to już wspomniane - składniki aktywne w kosmetykach to te substancje, które wykazują konkretne działanie na skórę i faktycznie mogą pomóc osiągnąć określony efekt. Warto tutaj dodać, że w składach INCI kosmetyków, obok substancji aktywnych, wyróżnia się także substancje pomocnicze (w tym substancje konsystencjotwórcze, zapachowe czy barwnikowe), substancje bazowe (zaliczamy do nich między innymi wodę, glicerynę, masła czy oleje), a także konserwanty oraz promotory przenikania (składniki umożliwiające penetrację substancji aktywnych wgłąb skóry).

Substancje czynne, na które z pewnością warto zwrócić uwagę, to między innymi retinoidy, witamina C, niacynamid, peptydy czy złuszczające kwasy. Poniżej opisujemy właściwości, działanie i zastosowanie najskuteczniejszych składników aktywnych, które z pewnością warto uwzględnić w swojej codziennej pielęgnacji (oczywiście w zależności od potrzeb i wymagań skóry).

Retinoidy i ich przeciwstarzeniowe właściwości

Retinoidy to substancje, które są naturalnymi lub syntetycznymi pochodnymi witaminy A. Ich wysoka skuteczność działania wynika z tego, że jako jedne z niewielu składników kosmetycznych, są w stanie penetrować głębsze warstwy skóry. Przede wszystkim działają przeciwstarzeniowo - wspierają produkcję kolagenu i elastyny (a więc włókien, które bezpośrednio odpowiadają za jędrność i elastyczność skóry), a oprócz tego wspomagają syntezę naturalnego kwasu hialuronowego (czynnika nawilżającego). Retinoidy ogólnie można podzielić na retinole i retinale (każda z tych grup substancji musi przejść określone przemiany do ich aktywnej formy). Kosmetyki z retinolem polecane są zazwyczaj osobom, które są już doświadczone w pielęgnacji skóry pochodnymi witaminy A, natomiast z retinalem - osobom początkującym, rozpoczynającym swoją „przygodę” z tym właśnie składnikiem.

Więcej informacji o kosmetykach z retinolem oraz o ich działaniu, a także o wskazówkach co do ich bezpiecznego stosowania, znajduje się w artykule Kosmetyki z retinolem - działanie, stosowanie, przeciwwskazania, do którego lektury serdecznie zachęcamy.

Peptydy i ich rodzaje w pielęgnacji anti-aging

Peptydy to składniki, o których zdecydowanie było głośno w 2024 roku i nic nie wskazuje na to, by ich popularność osłabła w roku 2025. Nic w tym dziwnego - peptydy to grupa substancji, która - podobnie jak retinoidy - doskonale sprawdza się w pielęgnacji przeciwstarzeniowej, natomiast są one łagodniejsze dla skóry i mają znacznie mniejszy potencjał drażniący. W praktyce oznacza to, że kosmetyki z peptydami doskonale sprawdzą się u posiadaczy i posiadaczek cery wrażliwej, reaktywnej, z trądzikiem różowatym czy rumieniem. Dodatkowo mogą je stosować kobiety w ciąży i karmiące piersią (w przeciwieństwie do retinoidów).

Wyróżniamy 3 główne rodzaje peptydów: peptydy transportujące (których przedstawicielami są między innymi peptydy miedziowe, nadające kosmetykom charakterystyczny, niebieski kolor), tak zwane neuropeptydy (inaczej określane mianem peptydów botox-like), a także peptydy sygnałowe . Każdy rodzaj omawianych substancji wykazuje działanie przeciwstarzeniowe, ujędrniające skórę, odżywiające ją i poprawiające ogólną kondycję cery.

Jeśli szukasz kremu z peptydami, który wpisze się w Twoją codzienną rutynę pielęgnacyjną, to polecamy Twojej uwadze tekst Najlepsze kremy z peptydami - ranking TOP 5 dobrych kremów. Na jakie kosmetyki z peptydami warto zwrócić uwagę?. Znajdziesz w nim konkretne przykłady produktów wraz ze wskazówkami dotyczącymi tego, u kogo sprawdzą się najlepiej.

Niacynamid - u kogo sprawdzi się najlepiej?

Niacynamid w 2024 roku przeżywał swój renesans - a to wszystko za sprawą wzrostu popularności pielęgnacji koreańskiej. Składnik ten jest obecny tak naprawdę w większości toników, esencji, serów czy kremów uwielbianych przez Koreanki, a wraz z nimi - przez resztę świata. I nic w tym dziwnego! Niacynamid wykazuje bowiem wielokierunkowe działanie, którego efekty można odnotować już po kilku tygodniach regularnego używania kosmetyków z tym składnikiem. Wśród właściwości niacynamidu wyróżnia się między innymi zdolność do regulacji poziomu wydzielania sebum, wsparcie mikrobiomu skóry oraz łagodzenie zaczerwienień i stanów zapalnych - to wszystko sprawia, że sprawdzi się on w pielęgnacji cery tłustej czy trądzikowej. To jednak nie wszystko - niacynamid działa delikatnie rozjaśniająco i antoksydacyjnie - może być więc alternatywą dla witaminy C u tych osób, które nie tolerują tego składnika w pielęgnacji.

Jeśli zastanawiasz się, jak stosować niacynamid, by nie doprowadzić do podrażnienia skóry, jej zaczerwienienia czy uszkodzenia bariery hydrolipidowej, to praktyczne wskazówki znajdziesz w artykule Niacynamid w kosmetyce (kosmetyki z witaminą B3) - jak stosować niacynamid i kiedy warto stosować go na skórę?.

Złuszczające kwasy - do cery trądzikowej i nie tylko!

Kwasy kosmetyczne to substancje, które służą głównie wsparciu procesu złuszczania martwych komórek naskórka. Jeśli chodzi o eksfoliację skóry twarzy, to są one znacznie lepszym wyborem, niż peelingi mechaniczne, mogące nadmiernie podrażnić skórę i przyczynić się do zaognienia zmian zapalnych (będą jednak działały mocniej niż peelingi enzymatyczne, zawierające roślinne ekstrakty). Oczywiście kwasy to cała grupa substancji, w której każda osoba znajdzie coś dla siebie. Przykładowo, kwas salicylowy sprawdzi się przy redukcji zmian trądzikowych, kwas migdałowy w niskim stężeniu będzie odpowiednim wyborem dla osób początkujących, a kwas mlekowy - dla osób ze skórą suchą i wrażliwą. Ogólnie rzecz biorąc, regularne stosowanie kosmetyków z kwasami pomaga spłycać drobne zmarszczki, wspomaga regenerację naskórka, zwęża ujścia gruczołów łojowych i wspiera redukcję zaskórników.

Jednym z najpopularniejszych kwasów jest obecnie kwas azelainowy, który bardzo często można spotkać w kosmetykach dedykowanych cerze trądzikowej, tłustej, ale również z przebarwieniami (zwłaszcza tymi o charakterze pozapalnym). Więcej ciekawych informacji o tej delikatnie działającej i dość uniwersalnej, ale jednocześnie skutecznej substancji znajdziesz w tekście Kwas azelainowy na trądzik i przebarwienia. Jak działa kwas azelainowy, kiedy go stosować i komu można go polecać?.

Ceramidy dla każdego, czyli nawilżenie, odżywienie i regeneracja w jednym

Ceramidy to jeden z tych składników, który powinien znaleźć się tak naprawdę w pielęgnacji każdego typu cery- od tłustej i trądzikowej, poprzez mieszaną, aż po suchą, odwodnioną i dojrzałą. Ich obecność w kosmetykach, których używamy na co dzień, sprzyja przede wszystkim dobrej kondycji bariery hydrolipidowej (a w przypadku zaburzenia jej funkcjonowania, sprzyja odbudowie tejże bariery). Ceramidy wykazują właściwości regenerujące, nawilżające, łagodzące podrażnienia, a także - wraz z innymi składnikami - zapobiegają odparowywaniu wody z naskórka. Oprócz tego wpływają pozytywnie na poziom elastyczności oraz na jędrność skóry, wpisując się doskonale w pielęgnację anti-aging. Co więcej - nie ma praktycznie żadnych przeciwwskazań do ich stosowania.

O ceramidach pisaliśmy szerzej w artykule Ceramidy w kosmetykach - czym są i jak działają?, w którym zawarliśmy informacje nie tylko o działaniu omawianego składnika, ale również o objawach jego niedoboru w skórze, które zdecydowanie warto znać, by w odpowiednim momencie wdrożyć do swojej rutyny kosmetyk ceramidowy.

Kwas hialuronowy - niekwestionowany król nawilżenia

Kwas hialuronowy, podobnie, jak ceramidy - jest niezwykle uniwersalnym składnikiem kosmetyków. Odpowiada oczywiście za utrzymanie nawilżenia skóry - a konkretnie za wiązanie cząsteczek wody w naskórku. Jego codzienne stosowanie nie tylko sprawi, że cera będzie lepiej nawodniona, ale oprócz tego struktura skóry wygładzi się, a efekt „glass skin” stanie się bardziej osiągalny. Przy aplikacji kwasu hialuronowego nie można zapominać o jednej, bardzo ważnej zasadzie. Po nałożeniu toniku, emulsji czy serum z tym składnikiem, należy pamiętać o „domknięciu” pielęgnacji kremem (najlepiej, by zawierał on emolienty) - w ten sposób nawilżenie zostanie zatrzymane w skórze. Jeśli tego nie zrobimy, kwas hialuronowy co prawda pomoże zgromadzić w skórze cząsteczki wody, jednak będzie ona mogła szybko z niej odparować - a to przynosi efekt odwrotny do zamierzonego (zamiast odpowiedniego poziomu nawilżenia otrzymujemy potencjalne przesuszenie skóry).

Jeśli zastanawiasz się, jaki rodzaj kwasu hialuronowego wybrać dla siebie, a dodatkowo szukasz informacji o działaniu kwasu hialuronowego przyjmowanego doustnie, to polecamy Ci lekturę artykułu Kwas hialuronowy w kosmetykach i suplementach - jak go stosować, jaki ma wpływ na skórę twarzy i czym jest potrójny kwas hialuronowy?.

Witamina C w kosmetyce - dlaczego warto ją stosować?

Witamina C to ostatni składnik na naszej liście, o którym wciąż wiele mówi się w kontekście jego skuteczności i wielofunkcyjności w pielęgnacji. To oczywiście prawda - regularne stosowanie witaminy C pomaga rozświetlić skórę, rozjaśnić przebarwienia (zarówno te posłoneczne, jak i pozapalne) oraz wyrównać jej koloryt. Co więcej, witamina C jest efektywna również w zakresie zapobiegania przedwczesnym oznakom starzenia. Sama w sobie ma silne właściwości antyoksydacyjne, w związku z czym zwalcza wolne rodniki, przyczyniające się do szybszego starzenia komórek skóry. Na dodatek wspiera również ochronę przeciwsłoneczną - w połączeniu z dobrym kremem z wysokim SPF stanowi idealny duet ochronno-przeciwstarzeniowy!

Więcej informacji o działaniu witaminy C na skórę, a także o właściwościach jej konkretnych form, znajdziesz w artykule Najlepsze kosmetyki z witaminą C - ranking TOP najlepszych serum z witaminą C i kremów z witaminą na twarz. Jaką formę witaminy C w kosmetykach wybrać dla różnych typów cery?. Co więcej, w tekście znajdziesz również polecajki konkretnych produktów z zawartością tej witaminy w różnych formułach.

Źródła:

1. E. Stanek-Misiąg, Czego potrzebuje nasza skóra? [w:] Medycyna Praktyczna, 17.07.2019
2. Mgr A. Jakubczyk-Słabicka, lek. M. Lewandowski, prof. dr hab. n. med. W. Barańska-Rybak, prof. dr hab. n. med. M. Górska-Ponikowska, Pielęgnacja wspomagająca leczenie wybranych chorób skóry [w:] Medycyna po Dyplomie 09/2023
3. M. Bernat, M. Matysek-Nawrocka, W. Cioczek, Składniki aktywne w kosmetykach przeciwstarzeniowych [w:] Kosmetologia Estetyczna 6 / 2016 / vol. 5
4. A. Sadowska, A. Kamm, Sposoby zapobiegania i niwelowania hiperpigmentacji skóry twarzy w gabinecie kosmetologicznym. Ocena aktualnego stanu wiedzy społeczeństwa [w:] Aesthetic Cosmetology and Medicine 4 / 2020 / vol. 9
5. A. Amroziak-Krezymon, A. Czałbowska, Substancje aktywne wykorzystywane w kosmetykach do pielęgnacji skóry naczyniowej [w:] Kosmetologia Estetyczna 6 / 2018 / vol. 7
6. W. Obrzut, Naturalne składniki aktywne w kosmetykach do cery dojrzałej [w:] Kosmetologia Estetyczna 4 / 2024