Nadpotliwość – przyczyny i metody leczenia. Czym jest nadmierna potliwość (hiperhydroza), jakie są jej przyczyny i leczenie nadmiernego pocenia?

Czym jest nadpotliwość (hiperhydroza), jak ją diagnozować i leczyć? W jaki sposób ograniczyć nadmierne pocenie się?

Pocenie się to naturalny proces, dzięki któremu organizm może skutecznie regulować temperaturę ciała oraz usuwać zbędne produkty przemiany materii. Choć samo zjawisko wydzielania potu nie jest niczym niezwykłym, a tym bardziej – niepokojącym, to jego nadmiar może stanowić poważny problem zarówno zdrowotny, jak i z zakresu komfortu funkcjonowania. Osoby cierpiące na nadpotliwość często doświadczają dużego poczucia wstydu, ograniczenia w kontaktach społecznych, a nawet wycofania z aktywności zawodowej czy towarzyskiej. Czym zatem dokładnie jest nadpotliwość? Jakie są jej przyczyny, rodzaje i sposoby leczenia? Jak radzić sobie z nadmiernym poceniem się w codziennym życiu? Poznaj odpowiedzi na te i inne pytania i sprawdź, jakie domowe metody na nadpotliwość są naprawdę skuteczne i które z polecanych kosmetyków hamujących nadmierną potliwość warto samodzielnie przetestować.

Nadpotliwość – przyczyny nadpotliwości (nieprawidłowa higiena, czynniki fizjologiczne, choroby towarzyszące, cukrzyca i inne)

Nadpotliwość, określana również mianem hiperhydrozy, to stan, w którym organizm produkuje nadmierną ilość potu – niewspółmierną do aktualnych warunków zewnętrznych i wewnętrznych (w tym atmosferycznych czy emocjonalnych). Wbrew pozorom, w większości przypadków wcale nie wynika to z braku dbałości o higienę osobistą. Mechanizm ten może być związany z nadreaktywnością autonomicznego układu nerwowego, problemami hormonalnymi, chorobami ogólnoustrojowymi lub czynnikami genetycznymi. W ramach diagnostyki nadpotliwości wyróżnia się dwa jej rodzaje: nadpotliwość pierwotną oraz nadpotliwość wtórną.

Nadpotliwość pierwotna

Nadpotliwość pierwotna jest najczęściej występującą formą nadpotliwości. Co istotne, jej objawy pojawiają się zazwyczaj już w dzieciństwie lub okresie dorastania. Nie jest związana z żadną chorobą, a jej przyczyny niestety nie są do końca poznane. Najczęściej, jako czynniki predysponujące do jej wystąpienia, wskazuje się na nadpobudliwość układu nerwowego oraz czynniki genetyczne.

Wśród cech charakterystycznych dolegliwości pojawiających się w przebiegu nadpotliwości pierwotnej można wyróżnić:

• obejmowanie głównie dołów pachowych i twarzy, a oprócz tego – dłoni oraz stóp;
• występowanie symetryczne, po obu stronach ciała (przykładowo – w obrębie obu dłoni czy obu pach);
• nasilanie się dolegliwości w sytuacjach stresowych i emocjonalnych, a także przy ekspozycji na wysokie temperatury czy w trakcie intensywnego wysiłku fizycznego;
• ustępowanie nadmiernego pocenia się lub zmniejszanie ilości wydzielanego potu w trakcie snu;
• przewlekłość nadpotliwości, utrzymywanie się jej przez wiele lat.

Nadpotliwość wtórna

W przeciwieństwie do nadpotliwości pierwotnej, nadpotliwość wtórna jest zawsze objawem towarzyszącym innemu schorzeniu. Może pojawić się w każdym wieku, często występuje nagle i obejmuje większe powierzchnie ciała. Co istotne, zwiększone wydzielanie potu we wtórnym typie omawianej dolegliwości może występować punktowo (na przykład tylko w obrębie stóp) lub też na całym ciele.

Do najczęściej występujących przyczyn nadpotliwości typu wtórnego zalicza się:

• niektóre stany fizjologiczne – chodzi tu głównie o okres menopauzy, ciąży oraz połogu u kobiet, ale również o okres dojrzewania u nastolatków;
• zaburzenia hormonalne – w tym zwłaszcza endokrynologiczne, takie jak nadczynność tarczycy, niedoczynność przysadki mózgowej i inne;
• cukrzyca, insulinooporność;
• zaburzenia o charakterze neurologicznym – w tym w przebiegu urazów rdzenia kręgowego, udarów mózgu czy w chorobie Parkinsona;
• przyjmowanie niektórych leków lub używek – w tym alkoholu, heroiny czy kokainy, ale również niektórych leków przeciwdepresyjnych, przeciwwirusowych i z innych grup;
• rozwój różnego rodzaju nowotworów;
• okres detoksu – nadmierne pocenie się jest jednym z częstszych objawów odstawiennych, zarówno w terapii choroby alkoholowej, jak i uzależnienia od narkotyków;
• rozwój infekcji bakteryjnych czy wirusowych, przebiegających z gorączką (grypa, zakażenie RSV, malaria, borelioza, gruźlica i inne).

Aby skutecznie leczyć nadpotliwość, konieczne jest określenie jej rodzaju. Diagnostykę powinien przeprowadzić lekarz dermatolog. Poza badaniem fizykalnym kluczowy jest wywiad, a w razie potrzeby – również wykonanie badań laboratoryjnych (na przykład poziomu glukozy, poszczególnych hormonów, morfologii krwi obwodowej, markerów stanu zapalnego i innych parametrów).

Domowe sposoby na nadpotliwość – jak ograniczyć wydzielanie potu domowymi sposobami?

Choć hiperhydroza – zarówno wtórna, jak i pierwotna – może wymagać leczenia specjalistycznego, warto sięgnąć po podstawowe, domowe sposoby na nadmierne pocenie się, które pomogą ograniczyć intensywność objawów. Wśród nich wyróżnia się między innymi:

• dobór odpowiedniej odzieży. Noszenie przewiewnych ubrań z naturalnych materiałów (na przykład bawełny czy lnu) pomaga skórze „oddychać” i zmniejsza uczucie dyskomfortu. Warto unikać materiałów syntetycznych, które, w większości przypadków, potęgują nadmierne pocenie się;
• zmianę diety. Warto ograniczyć spożywanie produktów, o których wiadomo, że mogą przyczyniać się do nadmiernego wydzielania potu. Chodzi tu między innymi o kofeinę, alkohol czy pikantne przyprawy. Zaleca się spożywanie pokarmów bogatych w magnez, witaminy z grupy B i cynk, które wspierają funkcjonowanie układu nerwowego;
• stosowanie kwasów kosmetycznych. Produkty zawierające kwas glikolowy, salicylowy czy mlekowy mogą pomóc w redukcji bakterii i poprawić kondycję skóry w miejscach nadmiernego pocenia się. Przy ich stosowaniu warto jednak zwracać uwagę na ich stężenie w produkcie, a także to, by nie aplikować ich zbyt często. Na samym początku przetarcie pach, stóp czy dłoni płatkiem kosmetycznym nasączonym formułą kwasową wystarczy, by poprawić kondycję skóry;
• zadbanie o higienę osobistą. Dokładne oczyszczanie pach i innych partii ciała, w tym wieczorne zmywanie resztek antyperspirantu, pozwala odpowiednio zadbać o skórę i zmniejsza ryzyko namnażania się bakterii;
• dezynfekcję obuwia i pielęgnację stóp. Osoby z nadpotliwością stóp powinny regularnie zmieniać skarpetki, stosować antyperspiranty, a jeśli istnieje taka potrzeba – również środki dezynfekujące. Warto także prać wkładki do butów i korzystać z kremów do stóp zawierających składniki zmniejszające pocenie.

Co do zasady, przy nadpotliwości raczej powinno się unikać stosowania popularnych, domowych mikstur, jak papki z sody oczyszczonej, cytryny czy octu. Choć są określane mianem „naturalnych i bezpiecznych dezodorantów”, mogą silnie podrażnić i uszkodzić delikatną skórę pach, a przy tym nie przynieść pożądanego efektu.

Kosmetyki na nadmierną potliwość – które z nich wybrać?

Na rynku dostępne są dwa podstawowe rodzaje kosmetyków, których właściwości bywają ze sobą mylone:

• dezodoranty – działają głównie zapachowo, maskując nieprzyjemną woń potu, ale nie zmniejszają jego wydzielania;
• antyperspiranty – zawierają związki glinu, które blokują ujścia gruczołów potowych, znacząco ograniczając produkcję potu.

W przypadku nadpotliwości, polecanym rozwiązaniem jest oczywiście stosowanie antyperspirantów, które hamują wydzielanie potu. Więcej informacji o tego typu produktach znajduje się w tekście Blokery potu – jak działają antyperspiranty na nadmierną potliwość? Ranking TOP 5 najskuteczniejszych dezodorantów na nadmierne pocenie, do którego lektury serdecznie zachęcamy.

W internetowej drogerii Olmed dostępnych jest wiele propozycji antyperspirantów, wśród których można wyróżnić:

• antyperspirant kojący Vichy. Jest to produkt wyjątkowo łagodny dla skóry, nie zawiera alkoholu i jest hipoalergiczny. Przeznaczony dla osób z wrażliwą skórą, które nie tolerują silnych środków chemicznych. Zapewnia skuteczną ochronę przed potem do 48 godzin, jednocześnie pielęgnując i nawilżając skórę;
• Medispirant Express (w płynie). To silnie działający preparat, polecany szczególnie przy intensywnej nadpotliwości pach, dłoni i stóp. Producent deklaruje, że można stosować go także na skórę głowy czy na twarz. Nakładany zazwyczaj na noc, działa przez kilka dni po jednokrotnej aplikacji. Może powodować lekkie pieczenie, natomiast efekt ten jest przejściowy;
• Perspirex Comfort. To antyperspirant nowej generacji, przeznaczony dla osób z wrażliwą skórą. Dzięki zastosowaniu systemu pielęgnującego Comfort redukuje ryzyko podrażnień. Zapewnia skuteczność nawet do 2-3 dni po jednej aplikacji. Polecany do stosowania na noc;
• Ziaja Activ (w kremie). Wygodny w użyciu kremowy antyperspirant, idealny dla osób aktywnych fizycznie. Działa przez cały dzień, szybko się wchłania i nie pozostawia śladów na ubraniach. Zawiera substancje neutralizujące nieprzyjemny zapach potu;
• Transpiblock (dla kobiet i mężczyzn). Uniwersalny i bardzo skuteczny antyperspirant, odpowiedni do codziennego użytku. Wystarczy aplikować go co kilka dni. Blokuje ujścia gruczołów potowych, nie pozostawia żółtych plam na ubraniach i zmniejsza ryzyko powstawania nieprzyjemnego zapachu.

Leczenie nadpotliwości w gabinecie dermatologicznym i terapia botoksem

W przypadkach, gdy domowe sposoby i kosmetyki nie przynoszą oczekiwanych rezultatów, warto skorzystać z profesjonalnej pomocy medycznej. Obecnie dermatologia oferuje szereg skutecznych metod leczenia nadpotliwości, wśród których wyróżnia się:

• stosowanie miejscowych preparatów na receptę – zawierają zazwyczaj sole glinu (w tym chlorek glinu, ale mogą również cechować się dodatkiem innych substancji aktywnych);
• przyjmowanie leków ogólnoustrojowych – na przykład leków antycholinergicznych, które zmniejszają aktywność gruczołów potowych;
• zabiegi z użyciem botoksu (toksyny botulinowej). Botoks, podany w odpowiednich obszarach, blokuje przewodnictwo nerwowe do gruczłów potowych. Efekt utrzymuje się od około 6 do 8 miesięcy;
• zabiegi chirurgiczne – takie jak sympatektomia, polegająca na neutralizacji nerwów współczulnych odpowiedzialnych za pocenie się – stosowana jednak tylko w ciężkich przypadkach;
• pozostałe zabiegi – w tym terapie laserem, mikrofale, jonoforeza, zabiegi z wykorzystaniem ultradźwięków, radiofrekwencja mikroigłowa i inne.

Podsumowując – nadmierna potliwość to problem, z którym można skutecznie walczyć. Od zmian stylu życia, poprzez kosmetyki, aż po nowoczesne terapie medyczne – możliwości jest naprawdę wiele. Kluczowe jest jednak rozpoznanie przyczyny i dostosowanie metody terapii nadpotliwości do indywidualnych potrzeb i preferencji pacjenta.

Źródła:

1. Dr n. med. J. Sazanów-Lubelski, Jak diagnozować i leczyć nadpotliwość? [w:] Medycyna Praktyczna, 11.09.2023
2. Dr n. med. A. Polańska, Nadmierne wydzielanie potu (Hyperhidrosis) [w:] Medycyna Praktyczna, 26.07.2017
3. O. Jabłonowska, A. Woźniacka, B. Dziankowska-Bartkowiak, Nadmierna potliwość – przyczyny i możliwości terapeutyczne [w:] Przegląd Dermatologiczny 3/2020
4. Dr n. med. D. Kupczyńska, Nadpotliwość: przyczyny i metody leczenia [w:] arsestetica.pl, dostęp: 25.06.2025
5. Lek. J. Nowowiejska, dr hab. n. med. A. Baran, prof. dr hab. n. med. I. Flisiak, Nadmierne pocenie – jak pomóc pacjentowi? [w:] Medycyna po Dyplomie 05/2021
6. Dr hab. med. A. Lis-Święty, Nadmierna potliwość pierwotna – aktualne możliwości terapeutyczne [w:] Dermatologia po Dyplomie 06/2015