Mentol - co to takiego? Poznaj działanie, właściwości i zastosowanie mentolu. Czym jest mentol krystaliczny?

Mentol – co to za związek?

Mentol to związek organiczny, który zalicza się do grupy alkoholi terpenowych. Jest głównym składnikiem olejku eterycznego pozyskiwanego z roślin z rodzaju mięta, w tym mięty pieprzowej (łac. Mentha piperita L.) oraz mięty polnej (łac. Mentha arvensis L.). W naturalnej formie mentol stanowi od 20% do 60% olejku eterycznego tych roślin. Po raz pierwszy mentol wyizolowano w XVII wieku, a dziś jest dostępny zarówno w wersji naturalnej, jak i syntetycznej. W czystej postaci mentol to przezroczyste kryształy, które rozpuszczają się w rozpuszczalnikach organicznych, ale są nierozpuszczalne w wodzie. Charakteryzuje się niską temperaturą topnienia, co sprawia, że w temperaturze nieco wyższej niż 40°C zmienia stan skupienia ze stałego na ciekły. Stosowany jest w przemyśle kosmetycznym i farmaceutycznym, spożywczym oraz chemicznym.

Jak powstaje mentol krystaliczny?

Mentol krystaliczny powstaje głównie poprzez ekstrakcję z olejków eterycznych głównie z dwóch gatunków mięty: mięta pieprzowa (łac. Mentha piperita L) czy mięta polna (łac. Mentha arvensis). Pierwszym etapem pozyskiwania mentolu jest destylacja parą wodną liści i kwiatów mięty, co pozwala na uzyskanie olejku miętowego. Po rozpuszczeniu olejku w odpowiednim rozpuszczalniku, mieszaninę schładza się, co powoduje wytrącanie się mentolu w postaci krystalicznych form. Aby uzyskać mentol o wysokiej czystości, zwykle przeprowadza się proces rekrystalizacji. Polega on na rozpuszczeniu surowych kryształów mentolu w gorącym rozpuszczalniku, a następnie ponownym ochłodzeniu roztworu, co umożliwia otrzymanie czystych, przezroczystych kryształków mentolowych. Po uzyskaniu surowych kryształów, mentol jest poddawany oczyszczaniu, aby usunąć ewentualne pozostałości innych substancji. Na końcu produkt jest suszony i formowany w małe, przezroczyste kryształki mentolu, które mogą być używane w różnych branżach, takich jak kosmetyka, farmaceutyka czy przemysł spożywczy.

Choć mentol może być także produkowany syntetycznie, jego naturalne pozyskiwanie z roślin jest preferowane w wielu dziedzinach, ze względu na wysoką jakość i pochodzenie tej substancji.

Właściwości mentolu

Mentol jest związkiem chemicznym wykorzystywanym m.in. ze względu na swoje właściwości znieczulające i chłodzące. Oddziałując na czuciowe zakończenia nerwowe w skórze, daje uczucie chłodzenia. Mentol wywołuje to poprzez aktywację kanału TRPM8, który znajduje się w nerwach czuciowych i bólowych, co prowadzi do zmniejszenia przewodzenia bólu (zmniejsza wrażliwość zakończeń nerwowych przewodzących odczucia bólowe). Efekt przeciwbólowy może także wynikać z pobudzenia receptorów κ-opioidowych. Istnieją również badania sugerujące, że mentol powoduje rozszerzenie naczyń krwionośnych w skórze, zwłaszcza tych położonych w pobliżu miejsca jego aplikacji. Dodatkowo, mentol charakteryzuje się właściwościami odświeżającymi, przeciwświądowymi i delikatnie znieczulającymi. Hamuje także skurcze mięśni gładkich w przewodzie pokarmowym, łagodząc ból związany z niestrawnością oraz innymi problemami trawiennymi. Działa żółciopędnie i wykazuje łagodne działanie uspokajające. Jako substancja lotna, mentol działa stosunkowo krótko, a jego efekty ustępują po krótkim czasie. Jednak w zbyt wysokich stężeniach mentol może działać drażniąco na skórę, a także na błony śluzowe, co w niektórych przypadkach prowadzi do podrażnienia.

Zastosowanie mentolu

Mentol znajduje szerokie zastosowanie w wielu branżach, w tym kosmetycznej, spożywczej, chemii gospodarczej oraz farmaceutycznej. W przemyśle kosmetycznym jest popularnym składnikiem kosmetyków pielęgnacyjnych, takich jak szampony, żele pod prysznic oraz preparaty do pielęgnacji skóry. Dzięki swoim właściwościom chłodzącym, mentol jest również stosowany w kosmetykach odświeżających, takich jak chusteczki higieniczne czy mgiełki do ciała. Ponadto, mentol znajduje się w kompozycjach zapachowych perfum, płynów do płukania jamy ustnej, past do zębów oraz gum do żucia.

W przemyśle farmaceutycznym mentol jest wykorzystywany w leczeniu dolegliwości bólowych. Wykorzystywany jest w preparatach łagodzących przekrwienie i obrzęk błony śluzowej nosa w przebiegu kataru siennego, przeziębienia oraz alergicznego zapalenia błony śluzowej nosa. Jest składnikiem maści i żeli, które łagodzą bóle mięśni i stawów, reumatyczne czy bóle głowy. Mentol znajduje również zastosowanie w preparatach przeznaczonych do łagodzenia świądu i pieczenia skóry, np. po ugryzieniach owadów. Dodatkowo stosowany jest w preparatach stomatologicznych jako środek znieczulający i odkażający. W przemyśle spożywczym mentol jest wykorzystywany do nadania orzeźwiającego smaku cukierkom, gumom do żucia, czekoladkom czy napojom. Mentol znajduje także zastosowanie w chemii gospodarczej, gdzie jest składnikiem środków czyszczących, takich jak płyny do naczyń, środki piorące czy płyny do podłóg. Jego zapach jest ceniony za działanie odświeżające, co sprawia, że produkty te stają się bardziej przyjemne w użyciu.

Mentol krystaliczny do sauny

Mentol do sauny to doskonały dodatek, który wzbogaca doświadczenie saunowania o intensywne wrażenia zapachowe i zdrowotne. Dzięki właściwościom chłodzącym i odświeżającym, mentol poprawia cyrkulację powietrza w saunie, co wpływa na lepsze dotlenienie organizmu i uczucie ulgi w trakcie intensywnego ciepła. Wdychanie pary wodnej z mentolem sprzyja także oczyszczaniu dróg oddechowych, łagodząc objawy przeziębienia i alergii. Jest dodatkiem który sprawia, że saunowanie staje się jeszcze bardziej przyjemne i relaksujące.

Przeciwwskazania i skutki uboczne

Pomimo, że mentol jest szeroko stosowany i uważany za bezpieczny, w rzadkich przypadkach może wywołać skutki uboczne. Osoby nadwrażliwe na mentol mogą doświadczać podrażnienia skóry, zaczerwienienia, pieczenia, kłucia, bólu, obrzęku, a w skrajnych przypadkach wysypki przy aplikacji bezpośrednio na skórę. Wysokie stężenia mentolu mogą prowadzić do podrażnienia układu oddechowego, a nawet do trudności w oddychaniu, zwłaszcza jeśli substancja jest wdychana w nadmiarze. Stosowanie mentolu w ciąży oraz podczas karmienia piersią powinno być ograniczone, ponieważ brak jest jednoznacznych badań potwierdzających jego całkowite bezpieczeństwo w tym czasie. Dodatkowo u dzieci poniżej pierwszego roku życia stosowanie mentolu, zwłaszcza w formie produktów do nosa, może prowadzić do groźnego odruchu bezdechu.

Przypisy

1. Pergolizzi Jr, J. V., Taylor Jr, R., LeQuang, J. A., Raffa, R. B., NEMA Research Group. (2018). The role and mechanism of action of menthol in topical analgesic products. Journal of clinical pharmacy and therapeutics, 43(3), 313-319. 
2. Rosales, A. M., Walters, M. J., McGlynn, M. L., Collins, C. W., Slivka, D. R. (2024). Influence of topical menthol gel on thermoregulation and perception while walking in the heat. European Journal of Applied Physiology, 124(1), 317-327. 
3. Li, Z., Zhang, H., Wang, Y., Li, Y., Li, Q., Zhang, L. (2022). The distinctive role of menthol in pain and analgesia: Mechanisms, practices, and advances. Frontiers in Molecular Neuroscience 15, 1006908. 
4. Hudz, N., Kobylinska, L., Pokajewicz, K., Horčinová Sedláčková, V., Fedin, R., Voloshyn, M., Lipok, J. (2023). Mentha piperita: essential oil and extracts, their biological activities, and perspectives on the development of new medicinal and cosmetic products. Molecules, 28(21), 7444. 
5. Chrapek, A., Dzida, K. Skład chemiczny, warunki uprawy i właściwości lecznicze mięty pieprzowej (Mentha× piperita L.). Wybrane zagadnienia z zakresu przemysłu spożywczego oraz zarządzania i inżynierii produkcji, 16. 
6. Mystkowska, I., Zarzecka, K., Baranowska, A., Gugała, M. (2016). Mięta pieprzowa (Mentha piperita L.)-roślina zielarska o różnorodnych właściwościach biologicznych i leczniczych. Herbalism, 1(2).