Probiotyki i prebiotyki w kosmetykach - jak działają i dlaczego warto włączyć je do pielęgnacji?

Kosmetyki z probiotykami i prebiotykami - właściwości, działanie i efekty stosowania

Świadomość dotycząca znaczącej roli mikrobiomu w kontekście utrzymania zdrowia skóry stale rośnie, a wraz z nią rozwija się segment kosmetyków bazujących na probiotykach i prebiotykach. Jeszcze do niedawna termin „probiotyki” kojarzył się głównie z suplementami diety wspierającymi układ pokarmowy. Obecnie wiemy, że substancje te mogą zostać wykorzystane również w pielęgnacji, aby wspomagać naturalne mechanizmy obronne skóry. Kosmetyki zawierające probiotyki i prebiotyki nie tylko nawilżają czy odżywiają, ale również wspierają równowagę flory bakteryjnej obecnej na skórze, co przekłada się jednocześnie na lepsze funkcjonowanie bariery hydrolipidowej, odporność skóry i jej zdolność do regeneracji. Czym dokładnie są więc probiotyki i prebiotyki? Jaką rolę pełnią w kontekście pielęgnacji i u kogo sprawdzają się najlepiej? Poznaj odpowiedzi na te oraz inne pytania i sprawdź, czy rutyna uwzględniająca probiotyczne i prebiotyczne formuły zda egzamin również u Ciebie!

Probiotyki i prebiotyki - co to takiego? Jakie funkcje pełnią w kontekście zdrowia skóry?

Probiotyki to drobnoustroje, które mogą wpływać na różnorodność i równowagę mikroorganizmów wchodzących w skład mikrobiomu. W kosmetykach nie stosuje się zwykle żywych bakterii, lecz ich inaktywowane szczepy, lizaty, fermenty czy metabolity. Dzięki temu składniki te są stabilne i bezpieczne, a jednocześnie zachowują zdolność do oddziaływania na skórę. Najczęściej wykorzystywane są bakterie z rodzaju Lactobacillus oraz Bifidobacterium, a także produkty ich fermentacji.

Prebiotyki to z kolei substancje odżywiające korzystne bakterie, które naturalnie bytują na powierzchni skóry. Zalicza się do nich między innymi inulinę, fruktooligosacharydy, alfa-glukan oligosacharyd czy ksylooligosacharydy. W kosmetologii ich rolą jest tworzenie środowiska sprzyjającego rozwojowi mikroorganizmów przyjaznych, które utrudniają kolonizację skóry przez bakterie chorobotwórcze.

Wśród najważniejszych zadań i funkcji probiotyków i prebiotyków w kontekście pielęgnacji skóry można wyróżnić między innymi:

• pozytywny wpływ na mikrobiom skóry. Jest to złożony ekosystem obejmujący bakterie, grzyby i wirusy, które naturalnie zasiedlają naskórek. Jego równowaga warunkuje zdrowie skóry. Probiotyki w kosmetykach mogą wspomagać mechanizm ograniczania rozwoju niekorzystnych patogenów, jednocześnie promując wzrost bakterii przyjaznych, na przykład Lactobacillus. Prebiotyki stanowią dla nich źródło energii, przez co wspomagają rozwój „dobrej” flory bakteryjnej. Więcej informacji o samym zagadnieniu mikrobiomu skóry można znaleźć w artykule Mikrobiom skóry twarzy - czym jest mikrobiom skóry, jakie pełni funkcje i jak dbać o niego na co dzień?, do którego lektury serdecznie zachęcamy;
• wpływ na poziom pH skóry. Skóra w naturalnych warunkach utrzymuje lekko kwaśne pH (w granicach wartości 4,5–5,5). To właśnie ten poziom pH chroni przed nadmiernym namnażaniem się drobnoustrojów chorobotwórczych. Niestety, częste mycie agresywnymi detergentami, stosowanie nieodpowiednich kosmetyków czy kontakt z niekorzystnymi czynnikami środowiskowymi mogą zaburzać tę równowagę. Probiotyki biorą udział w wytwarzaniu naturalnych kwasów organicznych (na przykład kwasu mlekowego), które pomagają utrzymać odpowiedni poziom pH. Prebiotyki natomiast stabilizują środowisko skóry i wspierają rozwój bakterii preferujących lekko kwaśne warunki;
• pielęgnowanie skory z podrażnieniami i zaczerwienieniami;
• wpływ na regenerację skóry i odbudowę bariery hydrolipidowej. Bariera hydrolipidowa to pierwsza linia ochrony skóry przed czynnikami zewnętrznymi. Jej uszkodzenie prowadzi do nadmiernej utraty wody i podatności na podrażnienia. Probiotyki mogą pośrednio stymulować produkcję ceramidów oraz kwasów tłuszczowych w naskórku, a także aktywować procesy gojenia.

Wśród innych, pozytywnych właściwości formuł z probiotykami, można wymienić chociażby ich zdolność do redukcji nadwrażliwości skóry na czynniki zewnętrzne, takie jak, przykładowo, promieniowanie UV czy zanieczyszczenia powietrza, a także potencjał ochronny w zakresie zabezpieczania komórek skóry przed negatywnym wpływem stresu oksydacyjnego.

 

Kosmetyki z prebiotykami i probiotykami – u kogo sprawdzą się najlepiej?

Włączenie kosmetyków z probiotykami i prebiotykami do rutyny pielęgnacyjnej ma zastosowanie nie tylko w przypadku skóry będącej w dobrej kondycji, ale również u osób zmagających się z określonymi problemami – w tym z suchością skóry, niedoskonałościami czy przesuszeniem. Wśród grup, które szczególnie skorzystają z pozytywnego działania formuł z pre- i probiotykami, można wyróżnić przede wszystkim:

• osoby ze skórą wrażliwą, reaktywną i skłonną do alergii. Skóra wrażliwa charakteryzuje się nadmierną reaktywnością na bodźce, które w warunkach fizjologicznych nie powinny powodować dyskomfortu - mogą to być zmiany temperatury, twarda woda, kosmetyki z konserwantami, a nawet stres. Zmniejszona tolerancja wynika między innymi z uszkodzenia bariery hydrolipidowej i zwiększonej przepuszczalności naskórka. Probiotyki działają w takich sytuacjach poprzez redukcję nadmiarowej odpowiedzi skóry. Dzięki temu skóra mniej intensywnie reaguje zaczerwienieniem czy pieczeniem. Prebiotyki wspierają natomiast rozwój „dobrych” bakterii. Efektem jest większy komfort skóry i poprawa tolerancji na inne formuły kosmetyczne czy niekorzystne warunki atmosferyczne;
• osoby w trakcie kuracji dermatologicznych - szczególnie przy użyciu retinoidów, antybiotyków doustnych lub miejscowych, a także innych, silnie działających substancji, osłabia barierę ochronną skóry i może wpływać na przejściowe pogorszenie jej kondycji. Kosmetyki probiotyczne pełnią w tym przypadku rolę ochronną i odbudowują mikrobiom. Prebiotyki zapewniają środowisko sprzyjające namnażaniu bakterii ochronnych. Dzięki takiej pielęgnacji skóry, osoby w trakcie kuracji dermatologicznej lepiej znoszą cały proces;
• osoby z cerą tradzikową. Osoby te mierzą się z nadprodukcją sebum, powstawaniem mikrozaskórników oraz innych niedoskonałości skóry. Probiotyki zmniejszają stres oksydacyjny w skórze. Dodatkowo wzmacniają barierę naskórka, co zapobiega przesuszeniu i podrażnieniom często nasilanym przez kuracje przeciwtrądzikowe. Prebiotyki wspierają rozwój flory ochronnej czego efektem jest nie tylko przywrócenie dobrej kondycji skóry i jej zdrowego wyglądu, ale także szybsza regeneracja oraz mniejsze ryzyko powstawania blizn potrądzikowych;
• osoby z osłabioną barierą hydrolipidową. Bariera hydrolipidowa chroni skórę przed utratą wody i przenikaniem czynników drażniących. Jej naruszenie może być skutkiem częstego stosowania detergentów, nadmiernej ekspozycji na promieniowanie UV, wykonywania źle dobranych do potrzeb skóry zabiegów złuszczających czy działania niekorzystnych czynników atmosferycznych (wiatr, mróz, klimatyzacja). Probiotyki stymulują syntezę niektórych lipidów i białek, które odpowiadają za integralność bariery skórnej. Prebiotyki dodatkowo wzmacniają florę ochronną, która wspiera retencję wody. Regularne stosowanie kosmetyków probiotycznych u osób z osłabioną barierą skutkuje poprawą elastyczności skóry, redukcją uczucia ściągnięcia i zwiększoną odpornością na czynniki drażniące;
• osoby ze skórą skłonną do atopii. Skóra atopowa charakteryzuje się osłabioną barierą naskórkową i zaburzoną równowagą mikrobiomu. Kosmetyki z zawartością opisywanych substancji zmniejszają dodatkowo uczucie suchości oraz zapobiegają jej nawrotom;
• osoby ze skórą suchą i przesuszoną. Suchość skóry może mieć charakter przejściowy (na przykład zimą) lub przewlekły, wynikający z zaburzeń funkcjonowania bariery ochronnej. Odwodnienie naskórka wiąże się z obniżeniem zawartości naturalnych czynników nawilżających (NMF) i substancji tłuszczowych. Probiotyki pobudzają produkcję ceramidów i lipidów, które odpowiadają za szczelność bariery hydrolipidowej. Dodatkowo mogą zwiększać syntezę kwasu hialuronowego w skórze właściwej, co poprawia jej zdolność do wiązania wody. Prebiotyki natomiast stabilizują mikrobiom, który odgrywa istotną rolę w utrzymaniu odpowiedniego poziomu nawilżenia. Regularne stosowanie takich kosmetyków sprawia, że skóra staje się bardziej miękka, gładka i odporna na czynniki zewnętrzne.

Kosmetyki z probiotykami i prebiotykami mogą być stosowane również w sytuacjach, w których mikrobiom skóry jest narażony na działanie czynników środowiskowych. Można wśród nich wyróżnić chociażby ekspozycję na smog i zanieczyszczenia powietrza (powodują one stres oksydacyjny i uszkodzenia bariery hydrolipidowej), suche powietrze w pomieszczeniach klimatyzowanych i ogrzewanych (warunki te sprzyjają odwodnieniu skóry), na promieniowanie UV (uszkadza ono DNA komórkowe i nasila stany zapalne), a także na częste stosowanie środków dezynfekujących (które prowadzą do przesuszeń i podrażnień).

nivelium PRO – linia dermokosmetyków z inaktywowanym probiotykiem Lactobacillus sp. i prebiotykiem

Przykładem nowoczesnych dermokosmetyków wykorzystujących synergiczne działanie probiotyku i prebiotyku jest linia nivelium PRO. Preparaty te zawierają inaktywowany szczep Lactobacillus sp. oraz prebiotyk wspierający rozwój naturalnej mikroflory. Formuły wchodzące w skład całej gamy są niezwykle uniwersalne - mogą być stosowane zarówno przez dzieci (już od 1. dnia życia) i, jak i przez dorosłych, do higieny i pielęgnacji całego ciała, włosów oraz twarzy. Co istotne, oprócz głównych składników charakterystycznych dla całej linii nivelium PRO, kosmetyki zawierają także inne substancje pielęgnujące (w tym nawilżające, wspierające barierę hydrolipidową, ochronne czy regenerujące). W szerokim portfolio marki warto zwrócić uwagę przede wszystkim na takie propozycje, jak:

• emulsja do kąpieli nivelium PRO. To niezwykle łagodna formuła, która z jednej strony dokładnie oczyszcza skórę, ale z drugiej również ją pielęgnuje, nie pozostawiając uczucia ściągnięcia czy wysuszenia. Emulsja wykazuje działanie natłuszczające i kojące, nie narusza bariery hydrolipidowej, a z uwagi na zawartość kompleksu inaktywowanego probiotyku i prebiotyku - wspiera mikrobiom oraz utrzymanie prawidłowego poziomu pH skóry. Zawiera między innymi także hemiskwalan, witaminę E oraz lipidowy kompleks olejów;
• szampon nivelium PRO. Formuła z inaktywowanym probiotykiem i prebiotykiem dba o mikrobiom skóry głowy, a także o jej nawilżenie i odżywienie. Niweluje jej łuszczenie się i swędzenie. Szampon może być stosowany codziennie, przez dzieci i dorosłych - sprawia, że włosy dobrze się rozczesują (nie przyczynia się do plątania kosmyków), a po wysuszeniu są miękkie, sypkie i sprężyste;
• balsam do twarzy i ciała nivelium PRO. Przyjemna w stosowaniu, nietłusta formuła o właściwościach kojących i odżywczych doskonale sprawdzi się w pielęgnacji skóry przesuszonej, ze skłonnością do atopii oraz reaktywnej. Balsam jest bogaty w składniki aktywne kojące podrażnienia, ale również zabezpieczające skórę przed negatywnym wpływem czynników zewnętrznych (w tym atmosferycznych). Będzie świetnym rozwiązaniem m.in.na wyjazdy, ponieważ jest przeznaczony do stosowania na skórze ciała i twarzy;
• krem specjalny nivelium PRO. Formuła ta, jak sama nazwa wskazuje, przeznaczona jest do zadań specjalnych - a więc do pielęgnacji, odżywiania i regeneracji szczególnie suchych, łuszczących się i podrażnionych miejsc na ciele. Krem niweluje szorstkość i uczucie ściągnięcia w obrębie suchych łokci i kolan, a także dłoni czy stóp. Silnie wzmacnia barierę hydrolipidową, zapobiegając nadmiarowej utracie wody z naskórka (nie tylko z uwagi na zawartość inaktywowanego probiotyku i prebiotyku, ale również ze względu na dodatek ceramidów, kwasów tłuszczowych i cholesterolu).

Linia nivelium PRO jest przykładem dermokosmetyków, które łączą w sobie składniki aktywne o potwierdzonej skuteczności z łagodnością i uniwersalnością formuł. Stanowią one wsparcie dla osób ze skórą suchą, wrażliwą, skłonną do atopii czy też wymagającą wsparcia jej mikrobiomu. Oprócz powyższych propozycji, w internetowej drogerii Olmed dostępne są również inne produkty nivelium, np. nivelium PRO krem na odparzenia - zdecydowanie warto przyjrzeć się im wszystkim, by wybrać formułę odpowiadającą na własne potrzeby skórne oraz potrzeby najbliższych osób.

Źródła:

1. Prof. dr hab. n. med. H. Szajewska, Probiotyki – aktualny stan wiedzy i zalecenia dla praktyki klinicznej [w:] Medycyna Praktyczna – Gastrologia, 27.11.2017
2. J. Lee, D. Seto, L. Bielory, Czy probiotyki zapobiegają atopowemu zapaleniu skóry? [w:] Medycyna Praktyczna – Dla Pacjentów, 02.06.2008
3. Lek. D. Milewska-Wróbel, dr hab. med. A. Lis-Święty, Probiotyki w prewencji i leczeniu atopowego zapalenia skóry – co nowego? [w:] Dermatologia po Dyplomie 02/2019
4. N. Kurkowska, C. Musiał, Probiotyki w pielęgnacji skóry trądzikowej. Przegląd najnowszych doniesień naukowych [w:] Aesthetic Cosmetology and Medicine 2 / 2021 / vol. 10
5. M. Ulanowska, Probiotyki w kosmetykach – czy są skuteczne w walce z trądzikiem? [w:] biotechnologia.pl, dostęp: 22.08.2025
6. M. Rek, Probiotyki, prebiotyki i postbiotyki w kosmetykach [w:] Kosmetyki i Detergenty 4/2024
7. M. Giemza, Bakterie probiotyczne w kosmetykach [w:] Chemia i Biznes. Rynek Kosmetyczny i Chemii Gospodarczej 4/2019