Wolne rodniki - czym są, jak powstają i jakie mają znaczenie dla kondycji skóry?

Wolne rodniki i ich wpływ na skórę - czym są wolne rodniki i w jaki sposób się przed nimi bronić?

Starzenie się skóry jest procesem naturalnym i nieuniknionym, jednak to, w jakim tempie przebiega, w dużej mierze zależy od naszego stylu życia, środowiska oraz pielęgnacji. Te dwa pojęcia coraz częściej pojawiają się w opracowaniach naukowych, a także w przestrzeni internetowej - w tym w kontekście świadomej pielęgnacji. Skóra, jako największy organ, pełniący między innymi rolę bariery ochronnej dla organizmu, jest szczególnie narażona na niekorzystny wpływ nadmiaru wolnych rodników. Aby wiedzieć, jak skutecznie ją chronić, warto zrozumieć, czym są wolne rodniki, skąd się biorą oraz jakie konsekwencje niesie ich nadmiar w organizmie. Sprawdź, czym jest i jak powstaje zjawisko stresu oksydacyjnego i dowiedz się, w jaki sposób ograniczać jego wpływ na wygląd oraz kondycję skóry.

Wolne rodniki i stres oksydacyjny - czym są i skąd biorą się te zjawiska?

Wolne rodniki (a właściwie wolne rodniki tlenowe, określane również mianem reaktywnych form tlenu) to cząsteczki cechujące się wysoką niestabilnością i dążące do szybkiego łączenia się z innymi cząsteczkami. W organizmie powstają one nieustannie, a ich obecność w odpowiedniej liczbie jest potrzebna - biorą bowiem udział między innymi w odpowiedzi immunologicznej, w procesie transportu glukozy czy serotoniny, a oprócz tego pozytywnie wpływają na stan oraz funkcjonowanie śródbłonka obecnego w naczyniach. Problem pojawia się jednak wtedy, gdy ich równowaga zostaje zachwiana i wolnych rodników przybywa w organizmie w nadmiarowej ilości.

Wolne rodniki tworzą się w organizmie w wyniku przebiegu wielu procesów i oddziaływania wielu czynników, które - w ogólnym ujęciu - można podzielić na wewnętrzne oraz zewnętrzne:

• wolne rodniki wytwarzane pod wpływem czynników wewnętrznych, przykładowo, w przebiegu procesu oddychania komórkowego, zachodzenia różnych przemian w mitochondriach komórek, w trakcie procesów zapalnych czy przy mechanizmie detoksykacji wątroby (w tym przy metabolizacji leków i/lub alkoholu);
• wolne rodniki powstają również na skutek oddziaływania czynników zewnętrznych (środowiskowych), wśród których można wymienić chociażby ekspozycję na promieniowanie słoneczne, światło niebieskie czy promieniowanie jonizujące, ekspozycję na zanieczyszczone powietrze, smog, pyły, metale ciężkie czy gazy, palenie papierosów i picie alkoholu, odczuwanie przewlekłego stresu, niedobory snu, niewłaściwą dietę (ubogą w źródła antyoksydantów, a bogatą w żywność o wysokim stopniu przetworzenia i tłuszcze trans) czy też nadmierny wysiłek fizyczny.

Kiedy ilość wolnych rodników przewyższa zdolności obronne organizmu (a więc zdolności do ich neutralizacji), mówi się o zaistnieniu zjawiska tak zwanego stresu oksydacyjnego. Stres oksydacyjny jest uznawany za jeden z głównych mechanizmów odpowiedzialnych za starzenie egzogenne, czyli wywołane czynnikami zewnętrznymi (i w dużej mierze możliwymi do modyfikacji).

 

Jak wolne rodniki wpływają na wygląd, kondycję i starzenie się skóry?

Skóra tak naprawdę codziennie ulega ekspozycji na różne czynniki sprzyjające powstawaniu wolnych rodników - chodzi tu przede wszystkim o promieniowanie słoneczne i zanieczyszczone powietrze. To z kolei sprawia, że jest szczególnie podatna na uszkodzenia wywołane stresem oksydacyjnym. Nadmiar wolnych rodników w skórze prowadzi do wielu negatywnych następstw, które mają swoje odzwierciedlenie zarówno w jej wyglądzie, jak i funkcjonowaniu. 

Do najważniejszych skutków działania wolnych rodników na skórę należą między innymi:

• przyspieszone starzenie się skóry (czyli tak zwane fotostarzenie). W jego przebiegu następuje degradacja włókien kolagenowych i elastynowych, co prowadzi do wiotkości i utraty jędrności, powstawania zmarszczek mimicznych i statycznych, utraty naturalnej gęstości skóry czy do przyspieszenia starzenia w strefach najbardziej eksponowanych na słońce (twarz, szyja, dekolt, dłonie);
• osłabienie bariery hydrolipidowej i odwodnienie skóry. Na skutek tego zjawiska następuje zwiększona przeznaskórkowa utrata wody (TEWL), pojawia się uczucie suchości, szorstkości i ściągnięcia, a także większa podatność na podrażnienia;
• nasilenie reaktywności i wrażliwości skóry. Cera szybciej reaguje zaczerwienieniem na czynniki drażniące, jest bardziej uwrażliwiona na kosmetyki i detergenty, a dodatkowo często następuje pogorszenie tolerancji skóry na czynniki atmosferyczne (zimno, wiatr, suche powietrze i inne);
• zaburzenia pigmentacji skóry. Do tego zjawiska zalicza się powstawanie plam soczewicowatych i przebarwień posłonecznych, nierównomierny koloryt cery, a także szybsze pojawianie się plam starczych (przebarwień charakterystycznych dla skóry osób w wieku podeszłym); 
• ogólne pogorszenie wyglądu skóry, które objawia się zwykle utratą naturalnego blasku i promienności, ziemistym, szarym odcieniem cery czy pogłębiającymi się oznakami zmęczenia - widocznymi nawet po odpoczynku.

Jak chronić się przed wolnymi rodnikami? Kwestia diety, pielęgnacji i codziennych nawyków

Choć całkowita eliminacja wolnych rodników z organizmu nie jest możliwa (ani pożądana), to warto wiedzieć, że mamy realny wpływ na ograniczenie ich szkodliwego działania. Kluczem jest profilaktyka, która łączy zdrowy styl życia, odpowiednią dietę oraz właściwą pielęgnację skóry. 

Do najważniejszych zasad ochrony skóry przed negatywnym wpływem wolnych rodników oraz stresu oksydacyjnego można zaliczyć przede wszystkim:

• rezygnację z używek. Palenie papierosów zwiększa produkcję wolnych rodników i niszczy witaminę C - kluczowy antyoksydant w skórze, natomiast alkohol odwadnia organizm, nasila stany zapalne i pogarsza mikrokrążenie, odpowiedzialne za prawidłowe odżywienie skóry;
• praktykowanie diety bogatej w antyoksydanty. Powinna ona uwzględniać spożywanie warzyw i owoców w różnych kolorach (każda barwa to inne związki antyoksydacyjne - za przykłady mogą posłużyć takie substancje, jak likopen w pomidorach, antocyjany w borówkach czy beta-karoten w marchwi), produktów bogatych w witaminę E (oleje roślinne, orzechy, pestki), źródeł witaminy C (papryka, natka pietruszki, owoce cytrusowe, kiwi), picie zielonej herbaty i kakao (są to źródła polifenoli), a także ograniczenie produktów wysoko przetworzonych i tłuszczów trans;
• dbanie o odpowiednie nawodnienie organizmu. W praktyce oznacza to regularne picie wody (minimum 1,5–2 l dziennie), a także wspieranie nawodnienia również poprzez dietę bogatą w owoce i warzywa zawierające dużo wody (arbuz, ogórek, pomarańcza);
• codzienną aktywność fizyczną. Umiarkowany wysiłek fizyczny redukuje stres oksydacyjny, poprawia dotlenienie tkanek i sprzyja eliminacji toksyn, natomiast należy tu zaznaczyć, że nadmierny i intensywny trening bez regeneracji może działać odwrotnie - zwiększając ilość wolnych rodników i przyczyniając się do pogłębienia stresu oksydacyjnego;
• codzienne stosowanie ochrony przeciwsłonecznej. Aplikowanie kremów z filtrem SPF 30-50 przez cały rok, unikanie nadmiernej ekspozycji na słońce w godzinach największego nasłonecznienia, a także łączenie filtrów z innymi antyoksydantami w kosmetykach z pewnością przyczyni się do ograniczenia negatywnego wpływu wolnych rodników na skórę;
• pielęgnację skóry bogatą w antyoksydanty. Wśród nich wymienia się witaminę C (rozjaśnia cerę, neutralizuje wolne rodniki, wspiera produkcję kolagenu), witaminę E (nazywaną „witaminą młodości”, która wzmacnia barierę lipidową skóry), koenzym Q10 (spowalnia starzenie komórkowe), kwas ferulowy (stabilizuje witaminę C i E, potęguje ich działanie), resweratrol (to naturalny polifenol z winogron i rdestowca japońskiego, silny antyoksydant), ekstrakt z zielonej herbaty (działa przeciwzapalnie i łagodząco) czy astaksantynę (karotenoid o wyjątkowo silnym potencjale antyoksydacyjnym);
• redukcję stresu i zadbanie o odpowiednią ilość snu. Techniki relaksacyjne, medytacja, joga, a także sen trwający minimum 7-8 godzin to czynniki, które wspierają naturalną regenerację skóry i wspomagają zapobieganie przedwczesnemu starzeniu się komórek. 

Suplementacja jako wsparcie ochrony skóry przed stresem oksydacyjnym

Uzupełnieniem zdrowego trybu życia i odpowiedniej pielęgnacji może być suplementacja. Jednym z preparatów mających pozytywny wpływ na ochronę skóry przed stresem oksydacyjnym jest Asecurin Skin. Jego formuła łączy szczepy probiotyczne uzupełniające mikrobiotę jelit z naturalnym ekstraktem z korzenia rdestowca japońskiego, będącego źródłem trans-resweratrolu oraz z wyciagami z ziela pokrzywy i korzenia jeżówki purpurowej. 

To połączenie ma znaczenie, ponieważ:

• starannie dobrane probiotyki uzupełniają mikrobiotę jelitową, 
• trans-resweratrol z rdestowca japońskiego wykazuje właściowości antyoksydacyjne, wspomaga ochronę komórek organizmu przed wolnymi rodnikami
• wyciąg z ziela pokrzywy wspiera prawidłowe funkcjonowanie gruczołów łojowych skóry, a wyciąg z korzenia jeżówki purpurowej wspomaga naturalne mechanizmy obronne organizmu.

Stosowanie suplementu Asecurin Skin w połączeniu ze zbilansowaną dietą i codzienną pielęgnacją antyoksydacyjną może stanowić dobry sposób na kompleksową ochronę przed niekorzystnym działaniem wolnych rodników.

Źródła:

1. K. Majewska, Rola mechanorodników w procesie starzenia się [w:] biotechnologia.pl, 30.05.2025, dostęp: 08.09.2025
2. Dr n. med. D. Wnęk, Wolne rodniki (reaktywne formy tlenu) [w:] Medycyna Praktyczna Dla Pacjentów, 24.10.2023
3. Dr n. med. K. Broczek, Geriatria: Stres oksydacyjny powoduje kruchość [w:] Medical Tribune 02/2016
4. Prof. dr hab. med. K. Opałko, Ukryte stany zapalne i rola wolnych rodników w ich postępowaniu [w:] Stomatologia po Dyplomie 09/2018
5. A. Lizak, I. Załęska, A. Matuła, M. Wilk, Molekularne mechanizmy starzenia się skóry w okresie menopauzy [w:] Kosmetologia Estetyczna 2 / 2019 / vol. 8
6. J. Marwicka, A. Zięba, Antyoksydanty jako obrona przed reaktywnymi formami tlenu [w:] Kosmetologia Estetyczna 6 / 2021 / vol. 10
7. A. Zięba, J. Marwicka, Udział wolnych rodników procesie starzenia się skóry [w:] Kosmetologia Estetyczna 5 / 2020 / vol. 9
8. A. Nowak, J. Zielonka, M. Turek, A. Klimowicz, Wpływ przeciwutleniaczy zawartych w owocach na proces foto starzenia się skóry [w:] Borgis - Postępy Fitoterapii 2/2014
9. A. Wawrzyniak, M. Krotki, B. Stoparczyk, Właściwości antyoksydacyjne owoców i warzyw [w:] Borgis - Medycyna Rodzinna 1/2011