Mikrobiom skóry twarzy – czym jest mikrobiom skóry, jakie pełni funkcję jak dbać o niego na co dzień?

Czym jest mikrobiom skóry twarzy? Jakie funkcje pełni mikrobiom skóry, oprócz ochrony przed mikroorganizmami i czynnikami patogennymi?

Skóra twarzy, jako najbardziej eksponowana część ciała, codziennie narażona jest na wpływ wielu czynników zewnętrznych – takich jak promieniowanie UV, zanieczyszczenia powietrza, zmiany temperatury i wilgotności, ale również kosmetyki pielęgnacyjne i do makijażu. Za jej funkcje ochronne, odporność na uszkodzenia oraz piękny wygląd odpowiada między innymi pielęgnacja zewnętrzna, a oprócz tego – złożona społeczność mikroorganizmów zamieszkujących jej powierzchnię i głębsze warstwy, czyli tak zwany mikrobiom skóry. Jest to złożony ekosystem, który pełni wiele kluczowych funkcji biologicznych: od ochrony przed szkodliwymi drobnoustrojami, poprzez regulację pH, aż po wspieranie bariery hydrolipidowej i układu immunologicznego skóry. Jego równowaga jest więc niezbędna do utrzymania zdrowej i promiennej cery, odpornej na patogeny i czynniki zewnętrzne.

Skład mikrobiomu skóry, zasiedlanego przez wirusy, grzyby, bakterie i inne drobnoustroje, żyjące w symbiozie z komórkami skóry. Co oznacza termin mikrobiom skóry?

Mikrobiom skóry to ogół mikroorganizmów, takich jak bakterie, grzyby, wirusy oraz inne drobnoustroje (na przykład roztocza w niewielkiej liczbie czy pierwotniaki), które bytują na powierzchni oraz w głębszych strukturach skóry – szczególnie w ujściach mieszków włosowych i gruczołów łojowych. Mikroorganizmy te żyją w symbiozie z komórkami skóry, co oznacza, że ich obecność jest nie tylko naturalna, ale wręcz pożądana. Utrzymują one delikatną równowagę, chroniąc cerę przed patogenami chorobotwórczymi, wspierając regenerację naskórka, a oprócz tego pośrednio biorą udział w odpowiedzi odpornościowej skóry.

Jakie patogeny i mikroorganizmy konkretnie zasiedlają naszą skórę, tworząc jednocześnie mikrobiom? Oto najważniejsze z nich:

• bakterie. Są najliczniejszą grupą mikroorganizmów wchodzących w skład mikrobiomu skóry – szacuje się, że skórę kolonizują całe miliony bakterii. Najważniejsze z nich to między innymi Staphylococcus epidermidis(określana również jako gronkowiec skórny), która naturalnie występuje nie tylko w skórze, ale również w błonach śluzowych człowieka. Oprócz tego do mikrobiomu zalicza się bakterie Cutibacterium acnes – znajdujące się głównie w ujściach gruczołów łojowych. W warunkach równowagi pełnią funkcje ochronne, ale przy nadmiernym namnożeniu mogą prowadzić do rozwoju trądziku;
• grzyby. W skład mikrobiomu wchodzą zwłaszcza grzyby z rodzaju Malassezia, które zasiedlają miejsca o większym wydzielaniu sebum, takie jak czoło, nos czy broda. W warunkach równowagi nie są szkodliwe, jednak ich nadmierna ilość może prowadzić do chorób skóry – na przykład jej łojotokowego zapalenia;
• wirusy. Choć mniej zbadane, wirusy również stanowią część mikrobiomu. Najczęściej są to bakteriofagi – wirusy atakujące bakterie – które mogą odgrywać istotną rolę w regulacji liczebności i różnorodności bakteryjnej, zapobiegając nadmiernemu rozwojowi jednego gatunku;
• inne drobnoustroje. Na skórze można znaleźć także drobne roztocza (w tym Demodex folliculorum) oraz pierwotniaki. Choć ich obecność jest często nieszkodliwa, to w przypadku obniżonej odporności mogą stać się czynnikiem prowokującym stany zapalne i choroby skóry.

Rola mikrobiomu skóry – różnorodność mikrobiomu a na choroby skóry (trądzik, atopowe zapalenie skóry) i stany zapalne. Jak prawidłowy mikrobiom wpływa na pH ludzkiej skóry i barierę hydrolipidową?

Mikrobiom nie jest jedynie biernym elementem skóry – jego rola jest wszechstronna. Zróżnicowana i dobrze zbilansowana mikroflora stanowi przede wszystkim tarczę ochronną, a jej zaburzenie (określane mianem dysbiozy), może być przyczyną wielu problemów dermatologicznych – w tym zaostrzenia się przebiegu różnych chorób skóry, takich jak:

• trądzik pospolity. Dysproporcja w populacjach Cutibacterium acnes może sprzyjać powstawaniu stanów zapalnych, prowadząc do rozwoju bolesnych grudek i krostek. Warto tu jednak dodać, że w patogenezie trądziku ważne jest nie tylko to, ile bakterii bytuje na skórze, ale także to, które szczepy dominują wśród ich populacji;
• atopowe zapalenie skóry. W skórze atopowej (a zwłaszcza w obrębie obszarów zmienionych chorobowo) często dominuje Staphylococcus aureus, którego nagromadzenie zaburza mikrobiotę, a to z kolei przekłada się na osłabienie bariery ochronnej, nasilenie świądu i na zwiększoną reaktywność skóry;
• trądzik różowaty. Zbyt liczne kolonie roztoczy Demodex (czyli nużeńca) mogą wywoływać reakcję zapalną i immunologiczną skóry, objawiającą się zaczerwienieniem oraz zmianami grudkowatymi, typowymi dla przebiegu trądziku różowatego (więcej informacji o tym, jak dbać o skórę z tym rodzajem dermatozy, znajduje się w artykule Kremy na trądzik różowaty – poznaj skuteczną pielęgnację skóry z trądzikiem różowatym).

Na jakie aspekty kondycji i funkcjonowania skóry wpływa dodatkowo prawidłowy lub zaburzony mikrobiom? Oto najważniejsze z nich:

• poziom pH skóry. Naturalne pH skóry jest lekko kwaśne (4,5–5,5), co tworzy środowisko sprzyjające „dobrym” bakteriom i niesprzyjające patogenom. Mikroorganizmy wspomagają utrzymanie tego odczynu, a zmiana pH – na przykład wskutek użycia zasadowych kosmetyków – może zaburzyć mikrobiom i doprowadzić do jego osłabienia;
• kondycja bariery hydrolipidowej. Mikrobiom wspiera funkcjonowanie bariery hydrolipidowej, która chroni skórę przed nadmierną utratą wody i wnikaniem szkodliwych substancji. Działa poprzez wspomaganie syntezy lipidów, łagodzenie stanów zapalnych i promowanie regeneracji naskórka. Uszkodzona bariera przekłada się niestety na przesuszenie, nadreaktywność i podatność na infekcje;
• podatność na infekcje skóry. Mikrobiom to część pierwszej linii obrony immunologicznej skóry. Działa w taki właśnie sposób, konkurując z patogenami o przestrzeń życiową, a także komunikując się z komórkami odpornościowymi skóry. Brak równowagi mikroflory może skutkować większą podatnością na infekcje oraz przewlekłe stany zapalne.

Zaburzona mikrobiota skóry stanowi czynnik ryzyka rozwoju chorób i podrażnień. Jak rozpoznać zaburzony mikrobiom Twojej skóry?

Zaburzony mikrobiom skóry może dawać różne objawy, które często mylone są z innymi problemami dermatologicznymi. Oceniając kondycję mikrobiomu, warto więc obserwować swoją skórę pod kątem:

• nawracających wyprysków, które pojawiają się mimo stosowania łagodnej pielęgnacji. Co istotne, zarówno uszkodzenie bariery hydrolipidowej, jak i mikrobiomu skóry, może dawać objaw w postaci wysypu niedoskonałości;
• uczucia pieczenia, świądu i zaczerwienienia, szczególnie po użyciu kosmetyków, które wcześniej nie powodowały problemów, ale również po ekspozycji na mróz czy słońce oraz po nawet delikatnym pocieraniu czy osuszaniu skóry;
• przesuszenia lub nadmiernego przetłuszczania się skóry, co może świadczyć o zaburzeniu funkcji gruczołów łojowych i bariery hydrolipidowej. Przesuszeniu często towarzyszy uczucie ściągnięcia oraz łuszczenie się naskórna, a nadmiernemu wydzielaniu sebum – pojawianie się niedoskonałości;
• pogorszenia przebiegu chorób dermatologicznych – a w tym trądziku, AZS, łojotokowego zapalenia skóry, które stają się bardziej oporne na leczenie;
• zmiany w teksturze skóry, takich jak szorstkość, grudkowatość, wystąpienie kaszki (zwłaszcza w obrębie czoła i policzków) – takie symptomy mogą wskazywać na dysbiozę mikrobiomu skóry.

Co wpływa na mikrobiom skóry i na zaburzenie równowagi mikrobiomu skóry? Nieprawidłowa pielęgnacja skóry i inne aspekty wpływające na mikrobiotę naskórka

Równowaga mikrobiomu skóry może zostać zaburzona przez wiele czynników – od nieprawidłowych nawyków higienicznych, poprzez niewłaściwą pielęgnację, aż po ekspozycję na niekorzystne warunki zewnętrzne. Wśród nich wyróżnia się zwłaszcza:

• nieprawidłową dietę i nawodnienie. Dieta bogata w cukry proste, przetworzoną żywność i tłuszcze trans może zwiększać tendencję do rozwoju stanów zapalnych w organizmie (także w obrębie skóry) i sprzyjać rozwojowi niekorzystnej flory bakteryjnej;
• stres, zmęczenie, bezsenność i inne. Przewlekły stres wpływa na podniesienie poziomu  kortyzolu (czyli tak zwanego hormonu stresu), co osłabia barierę skórną i zmniejsza różnorodność mikroflory. Brak snu również zaburza procesy regeneracyjne skóry – w tym w obrębie mikrobioty;
• niewłaściwą pielęgnację skóry. Częste stosowanie mocnych środków myjących, opartych o agresywnie działające składniki oraz peelingów (zwłaszcza tych z drobinkami), a także obecność alkoholu w kosmetykach usuwa nie tylko zanieczyszczenia, ale też pożyteczne bakterie;
• ekspozycję na zanieczyszczenia z powietrza i inne. Pyły, spaliny, toksyny w powietrzu osłabiają skórę, przyczyniając się do intensyfikacji zjawiska stresu oksydacyjnego i zaburzają mikrobiom skóry;
• problemy zdrowotne, antybiotykoterapię i przyjmowanie innych leków. Doustne i miejscowe leki przeciwbakteryjne eliminują zarówno patogeny, jak i dobre oraz pożądane bakterie, prowadząc do zaburzenia mikroflory – w tym mikroflory obecnej w układzie pokarmowym oraz mikrobioty skóry.

Jak dbać o mikrobiom skóry twarzy? Probiotyki, prebiotyki, właściwe oczyszczanie powierzchni skóry i inne czynniki wpływające na stan zdrowej skóry

Pielęgnacja ukierunkowana na dbanie o mikrobiom skóry wcale nie musi być skomplikowana – na co dzień warto kierować się zasadą „mniej znaczy więcej”. Kluczem jest delikatność, wsparcie bariery hydrolipidowej i wspomaganie naturalnych mechanizmów regeneracyjnych skóry. Wśród kroków, które są niezbędne dla utrzymania prawidłowego mikrobiomu, można wyróżnić:

• właściwe oczyszczanie skóry twarzy, bez jej przesuszania. W tym celu warto używać delikatnych produktów myjących, a także olejków lub mleczek do demakijażu, które nie wymagają pocierania skóry wacikami. Absolutnie nie należy stosować produktów do oczyszczania na bazie alkoholu;
• pielęgnację ukierunkowaną na wsparcie bariery hydrolipidowej. Powinna ona uwzględniać kosmetyki zawierające takie składniki jak ceramidy, naturalne oleje, skwalan, ale również kwasy omega, peptydy czy niacynamid;
• pielęgnację uwzględniającą prebiotyki i probiotyki. Oba te składniki wspierają „dobre” bakterie obecne na skórze i przyczyniają się do zachowania ich właściwej ilości w taki sposób, by mikrobiom skóry pozostawał w równowadze;
• wzbogacenie diety o prebiotyki i probiotyki oraz odpowiednie nawodnienie. Produkty takie jak kiszonki, kefiry, jogurty czy warzywa wspierają jelitowy mikrobiom człowieka, a pośrednio również skórny. Aby uzyskać najlepsze efekty, pij co najmniej 1,5–2 litry wody dziennie;
• dbanie o czystość skóry. Regularna zmiana poszewek na poduszki, częsta dezynfekcja ekranu telefonu który przykładamy do twarzy, a także unikanie dotykania skóry dłońmi zdecydowanie przyczyniają się do zachowania prawidłowego mikrobiomu;
• stosowanie ochrony przeciwsłonecznej. Kremy z filtrem SPF chronią skórę przed uszkodzeniem i przesuszeniem powodowanym przez ekspozycję na promieniowanie UV, a tym samym przyczyniają się również do zabezpieczenia mikrobiomu przed tym niekorzystnym czynnikiem.

Zrozumienie kwestii mikrobiomu i wsparcie jego kondycji przekłada się w długofalowej perspektywie na uzyskanie efektu zdrowej, odpornej i pięknie wyglądającej skóry. Właściwe podejście do regeneracji i dbania o mikrobiom może pomóc nie tylko w leczeniu problemów skórnych, ale także w ich skutecznej profilaktyce.