Nadmierne wydzielanie sebum – jak poradzić sobie z tym problemem?

Nadmierne wydzielanie sebum – przyczyny oraz sposoby na minimalizowanie jego nadmiaru

Nadmierne wydzielanie sebum to problem, z którym zmaga się wiele osób – zarówno nastolatków, jak i dorosłych. Choć błyszcząca, tłusta skóra w większości przypadków nie stanowi powodów do niepokoju, to niekiedy bywa przyczyną rozwoju problemów dermatologicznych. Właściwa pielęgnacja i zmiany w stylu życia, mogą w znacznym stopniu ograniczyć przetłuszczanie się skóry i poprawić wygląd oraz kondycję cery. Dowiedz się, jakie funkcje i role pełni sebum w kontekście utrzymania zdrowia skóry, poznaj najczęstsze przyczyny łojotoku, a także sprawdź, które ze sposobów na powstrzymanie nadmiernego wydzielania sebum są najskuteczniejsze i warte uwagi.

Sebum – co to takiego? Jakie są zadania i funkcje sebum w kontekście zdrowia skóry?

Sebum to naturalna wydzielina gruczołów łojowych, które znajdują się w skórze praktycznie na całej powierzchni ciała (z wyjątkiem, między innymi, wewnętrznych stron dłoni i stóp). Najwięcej gruczołów zlokalizowanych jest w obrębie twarzy, owłosionej skóry głowy, klatki piersiowej oraz pleców – to właśnie te miejsca są zwykle podatne na nadmierne przetłuszczanie się skóry. Skład sebum obejmuje głównie lipidy: triglicerydy, estry woskowe, wolne kwasy tłuszczowe, cholesterol oraz skwalen. Dzięki wymienionym substancjom sebum pełni kluczowe funkcje ochronne i biologiczne. Wśród nich można wymienić między innymi:

• ochronę, wsparcie i regenerację bariery hydrolipidowej – sebum zabezpiecza skórę przed nadmierną utratą nawilżenia (w tym w wyniku procesu odparowywania cząsteczek wody) zapobiegając jej odwodnieniu i nadmiernemu przesuszeniu. Oprócz tego naturalne substancje lipidowe same w sobie są elementem bariery ochronnej – ich niedobór skutkuje zaburzeniem jej funkcji;
• działanie antybakteryjne i przeciwgrzybicze – niektóre składniki sebum (między innymi wolne kwasy tłuszczowe) wykazują właściwości ograniczające rozwój bakterii i drobnoustrojów, które mogłyby prowadzić do powstawania podrażnień, stanów zapalnych, a w najgorszym przypadku – do rozwoju infekcji;
• zachowanie elastyczności i miękkości skóry – dzięki odpowiedniej ilości sebum naskórek staje się bardziej elastyczny, miękki i mniej podatny na mikrouszkodzenia. W dłuższej perspektywie przekłada się to na spowolnione zachodzenie procesów starzenia (skóra sucha, odwodniona i z zaburzoną barierą hydrolipidową szybciej traci elastyczność i jędrność);
• ochronę przed czynnikami zewnętrznymi – sebum tworzy naturalną barierę zabezpieczającą skórę przed szkodliwym działaniem czynników środowiskowych, takich jak wiatr, mróz czy zanieczyszczenia powietrza;
• wpływ na regulację pH skóry – kwaśny płaszcz hydrolipidowy, którego częścią jest sebum, chroni skórę przed patogenami i wspiera jej fizjologiczną równowagę.

 

Kiedy nadmiar sebum może być problemem estetycznym? 

Czym jest zjawisko nadmiarowego wydzielania sebum i jak je rozpoznać? Objawia się ono przede wszystkim błyszczeniem skóry, rozszerzonymi porami, a także skłonnością do pojawiania się zaskórników. Cechą charakterystyczną tego typu cery jest również to, że makijaż nie utrzymuje się na niej zbyt długo.

Każda osoba, u której błyszczeniu skóry towarzyszą zaczerwienienia, łuszczenie lub uporczywy świąd, powinna zgłosić się do dermatologa celem przeprowadzenia diagnostyki różnicowej oraz wdrożenia właściwie dobranego leczenia.

Nadmierne wydzielanie sebum – przyczyny zjawiska. Co sprzyja jego nasileniu?

Nadprodukcja sebum jest efektem współistnienia wielu mechanizmów – zarówno tych wewnętrznych (hormonalnych, metabolicznych), jak i zewnętrznych (styl życia, pielęgnacja).

Wśród czynników sprzyjających łojotokowi najczęściej wymienia się:

• zaburzenia hormonalne, a w tym: podwyższony poziom androgenów (testosteronu i jego pochodnych, pobudzających gruczoły łojowe do pracy), zmiany hormonalne następujące w okresie dojrzewania, zespół policystycznych jajników (PCOS, który często współistnieje z trądzikiem i nasilonym łojotokiem) czy zaburzenia endokrynologiczne (na przykład w przebiegu choroby nadnerczy czy tarczycy). U mężczyzn łojotok może pojawić się na skutek wahań hormonalnych związanych z wiekiem (w takcie tak zwanej andropauzy);
• nieprawidłową dietę, uwzględniającą między innymi wysoki indeks glikemiczny posiłków (skoki insuliny nasilają produkcję androgenów i stymulują gruczoły łojowe), nadmiar nabiału, produkty o wysokim stopniu przetworzenia, tłuszcze trans, dania typu fast-food (zwiększają one ryzyko wystąpienia stanów zapalnych w organizmie);
• niedobory składników odżywczych – witamin i minerałów. Chodzi tu miedzy innymi o niedobory cynku (który wpływa na procesy regulacji produkcji łoju), witaminy A (niezbędnej do prawidłowego przebiegu procesów keratynizacji naskórka), witamin z grupy B (wspierających między innymi metabolizm komórkowy) i kwasów omega-3 (pozwalających utrzymać wysoki poziom elastyczności skóry);
• nieprawidłową pielęgnację, a w tym: zbyt agresywne oczyszczanie skóry (na przykład częste używanie mydeł zasadowych i kosmetyków z wysoką zawartością alkoholu), brak odpowiedniego nawilżania (odwodniona skóra broni się przedprzesuszeniem, produkując więcej sebum) czy stosowanie produktów o wysokim potencjale komedogennym (potocznie – kosmetyków „zatykających” pory);
• czynniki genetyczne. Skłonność do łojotoku może być dziedziczna – widać wyraźne, rodzinne występowanie przetłuszczającej się skóry, z towarzyszącymi im rozszerzonymi porami;
• długotrwały stres o wysokiej intensywności. Kortyzol, czyli hormon stresu, zaburza równowagę hormonalną i nasila stany zapalne skóry;
• stosowanie używek – w tym zwłaszcza alkoholu (który zaburza gospodarkę wodno-elektrolitową i nasila stany zapalne), a także palenie papierosów (nikotyna zawarta w dymie papierosowym zmniejsza ukrwienie skóry, osłabia jej odporność i sprzyja nadprodukcji łoju);
• choroby skóry, 

Jak radzić sobie z nadmiernym wydzielaniem sebum na co dzień? Odpowiednia pielęgnacja i kosmetyki z azeloglicyną

Choć nie można całkowicie wyeliminować zjawiska produkcji sebum, możliwe jest zrównoważenie jego wydzielania. Kluczowe znaczenie ma prawidłowa pielęgnacja domowa, wsparta kosmetykami z odpowiednio dobranymi składnikami aktywnymi. Do najważniejszych zasad pielęgnacji skóry produkującej zwiększone ilości sebum zalicza się między innymi:

• delikatne, ale jednocześnie skuteczne oczyszczanie. Demakijaż powinien być dwuetapowy: najpierw stosujemy produkt olejowy (rozpuszczający makijaż, zanieczyszczenia, resztki pielęgnacji i filtry), a następnie żel lub piankę myjącą (a więc kosmetyk wymagający użycia wody). W trakcie oczyszczania należy bezwzględnie unikać produktów zawierających silne detergenty oraz alkohol denaturowany czy izopropylowy, które nadmiernie przesuszają i drażnią skórę;
• intensywne nawilżanie zamiast ciągłego przesuszania. Wbrew powszechnie powtarzanym mitom, cera tłusta potrzebuje kremów nawilżających – podobnie, jak każdy inny rodzaj skóry. Do codziennej pielęgnacji najlepiej sprawdzają się lekkie emulsje, żele i kremy o formule oil-free, które wiążą cząsteczki wody w naskórku, nie przyczyniają się do nadprodukcji sebum i odbudowują barierę hydrolipidową;
• regularnie, rozsądne złuszczanie naskórka. Raz lub dwa razy w tygodniu (w zależności od tolerancji skóry, jej potrzeb i używanych produktów), najlepiej za pomocą peelingów enzymatycznych lub delikatnych kwasów (polecane są przede wszystkim: azelainowy, migdałowy, PHA). Należy jednak pamiętać, że zbyt agresywne złuszczanie mechaniczne może uszkodzić skórę i nasilić łojotok, dlatego warto zrezygnować z silnych peelingów oraz formuł z ostrymi drobinami.

Ważnym elementem pielęgnacji skóry nadmiernie przetłuszczającej się jest odpowiedni dobór składników aktywnych. Wśród nich wyróżnia się z pewnością azeloglicyna, czyli nowoczesna forma kwasu azelainowego. Składnik ten bywa określany złotym standardem. Warto tutaj zaznaczyć, że azeloglicyna nie wykazuje potencjału drażniącego (w takim stopniu, jak jej podstawowa forma – a więc kwas azelainowy), dlatego sprawdzi się w codziennej pielęgnacji nawet bardzo wrażliwej cery.

Za seboregulujące działanie azeloglicyny odpowiada jej zdolność do hamowania konkretnego enzymu – 5-alfa-reduktazy – którego zwiększona aktywność przyczynia się do wydzielania nadmiaru sebum. 

Wśród polecanych kosmetyków z azeloglicyną można z pewnością wyróżnić Normatabs krem. Produkt cechuje się szerokim spektrum działania – oprócz właściwości seboregulujących wykazuje działanie rozjaśniające przebarwienia, nawilżające, regenerujące, a także wspierające mikrobiom skóry. Wszystko to za sprawą starannie skomponowanego składu, uwzględniającego oczywiście azeloglicynę, a także, między innymi, zwężający pory niacynamid, kojący pantenol, wygładzającą adenozynę czy rozświetlające skórę roślinne ekstrakty z zielonych owoców. Produkt jest niezwykle uniwersalny – sprawdzi się zarówno w pielęgnacji cery tłustej i mieszanej, jak i suchej, czy wrażliwej. Jego lekka konsystencja uprzyjemnia stosowanie i sprawia, że skóra po aplikacji kremu nie klei się i nie błyszczy.

Zmiany w nawykach i codziennym funkcjonowaniu

Pielęgnacja to tylko jeden z elementów skutecznego radzenia sobie z nadmiernym wydzielaniem sebum. Równie ważny jest styl życia Wśród kluczowych zmian można z pewnością wyróżnić:

• prawidłowe nawodnienie organizmu oraz utrzymywanie zdrowej diety. Należy pamiętać o wypijaniu minimum 1,5–2 litrów wody, a także o ograniczeniu cukru, słodyczy i fast-foodów. Jadłospis warto wzbogacić o picie naparów ziołowych (na przykład z pokrzywy, skrzypu czy bratka), mających pozytywny wpływ na zdrowie skóry, a także zwiększyć spożycie warzyw i owoców dostarczających antyoksydantów. Pozytywne skutki w kontekście regulacji produkcji sebum odniesie również włączenie produktów bogatych w cynk (pestki dyni, orzechy, ryby) i kwasy omega (łosoś, siemię lniane);
• zachowywanie higieny snu i redukcję stresu. Co do zasady, dorosła osoba powinna przesypiać minimum 7–8 godzin podczas doby. W odprężeniu się pomogą zdecydowanie techniki relaksacyjne – w tym joga czy medytacja – a także ulubiona aktywność fizyczna;
• utrzymanie higieny skóry, między innymi poprzez unikanie częstego dotykania twarzy (które sprzyja przenoszeniu bakterii i zanieczyszczeń, a także pobudzaniu gruczołów łojowych do pracy), regularną wymianę poszewek na poduszki oraz dezynfekcję ekranów telefonów;
• wdrożenie ewentualnej suplementacji - Może ona obejmować preparaty zawierające takie składniki, jak cynk, witaminy z grupy B, witaminę A czy kwasy omega-3.

Źródła:

1. Lek. L. Marek, Łojotok – przyczyny, objawy, leczenie [w:] Medycyna Praktyczna Dla Pacjentów, 20.03.2014
2. Lek. med. P. Traczewski, Dieta a trądzik zwyczajny [w:] Dermatologia po Dyplomie 01/2016
3. B. Berler-Czop, A. Frątczak, K. Polak, Dermokosmetyczna pielęgnacja skóry w monoterapii i terapii uzupełniającej leczenia trądziku [w:] wiadomoscidermatologiczne.pl, aktualizacja artykułu: 27.08.2024, dostęp: 15.08.2025
4. A. Dąbrowska, Azeloglicyna – popularny surowiec w kosmetologii [w:] biotechnologia.pl, dostęp: 15.08.2025
5. M. Majszyk-Świątek, Azeloglicyna – nowa forma kwasu azelainowego [w:] biotechnologia.pl, dostęp: 15.08.2025
6. K. Wilusz-Ludwiczak, M. Kuchciak-Brancewicz, A. Czyż, A. Lesiak, Trądzik chorobą zapalną, a nie bakteryjną [w:] Forum Dermatologicum 2019, tom 5, nr 3
7. Buczek, D. Wcisło-Dziadecka, K. Sierant, L. Brzezińska-Wcisło, Co nowego w etiologii i terapii łojotokowego zapalenia skóry [w:] Postępy Nauk Medycznych 2018, XXXI (1A)
8. M. Błaszkowski, A.Kaczorowska, D. Staszek, A. Kaszuba, Dermatoza o obrazie klinicznym przypominającym łojotokowe zapalenie skóry [w:] Postępy Dermatologii i Alergologii XXVII; 2010/2
9. P. Dębek, A. Piotrowska, M. Nastałek, N. Totko-Borkusiewicz, O. Czerwińska-Ledwig, R. Zuziak, W. Pilch, Zastosowanie kwasu azelainowego w wybranych schorzeniach dermatologicznych [w:] Borgis – Medycyna Rodzinna 4/2018