Co na kolkę u niemowlaka? Domowe sposoby i sprawdzone preparaty

Kolka u niemowlaka - przyczyny, objawy i domowe sposoby na kolkę niemowlęcą

Kolka niemowlęca to jeden z najczęstszych dylematów, z jakimi spotykają się młodzi rodzice w pierwszych miesiącach życia dziecka. Sama w sobie nie jest chorobą - to raczej przejściowy stan związany z niedojrzałością układu pokarmowego. Niestety, kolka u niemowląt potrafi być źródłem ogromnego stresu zarówno dla dziecka, jak i jego opiekunów. Nagłe napady płaczu, trudności w uspokojeniu malucha, niepokój i bezsenne noce to codzienność wielu rodzin. Warto więc wiedzieć, czym dokładnie jest kolka niemowlęca, jakie są jej najczęstsze objawy i przyczyny oraz w jaki sposób można sobie z nią radzić - zarówno z wykorzystaniem domowych metod, jak i przy wsparciu specjalistycznych preparatów (jeśli oczywiście zachodzi taka potrzeba).

Kolka niemowlęca – co to takiego i jak się objawia?

Kolka niemowlęca nie jest jednostką chorobową, a raczej zespołem objawów związanych z niedojrzałością układu pokarmowego maluszka. Najczęściej występuje u dzieci między 2. a 4. miesiącem życia, choć może pojawić się wcześniej i utrzymywać nawet do ukończenia 6. miesiąca. W praktyce kolka charakteryzuje się nagłym, trudnym do ukojenia płaczem i krzykiem niemowlęcia, które dotychczas było spokojne. Dziecko staje się rozdrażnione, zaciska piąstki, podkurcza nóżki i pręży całe ciało. Napady pojawiają się najczęściej w godzinach popołudniowych i wieczornych. Do charakterystycznych symptomów towarzyszących kolce u niemowlęcia zalicza się:

• intensywny płacz i niepokój. Płacz zazwyczaj jest nagły, trudny do ukojenia, pojawiający się bez uchwytnej przyczyny;
• podkurczanie nóżek. Maluch zgina nóżki w kierunku brzuszka, co często świadczy o dolegliwościach ze strony przewodu pokarmowego (w tym o trudnościach z wypróżnieniem się);
• napięty, wzdęty brzuszek. Jest to dość charakterystyczny objaw, świadczący o obecności nadmiaru gazów w jelitach. Co istotne, dziecko oddaje gazy nierzadko z towarzyszącym płaczem i grymasem bólu;
• trudności w zasypianiu. Kolce niemowlęcej towarzyszą nierzadko trudności w zasypianiu, częste wybudzenia, niespokojny sen ze względu na odczuwany przez maluszka dyskomfort i niepokój.

Warto podkreślić, że kolka nie wpływa negatywnie na ogólny rozwój niemowlęcia - dzieci, mimo napadów płaczu, rosną i przybierają na masie prawidłowo (jeśli tak się nie dzieje, należy oczywiście skontaktować się ze specjalistą).

Najczęstsze przyczyny kolek u niemowlaka

Etiologia kolki niemowlęcej jest złożona i wciąż nie do końca poznana. U większości dzieci trudno wskazać jedną, konkretną przyczynę - stąd bierze się określenie, że kolka jest idiopatyczna (o nieznanym podłożu). Niemniej istnieje szereg czynników, które mogą sprzyjać jej występowaniu. Wyróżnia się wśród nich:

• niedojrzałość układu pokarmowego. Jelita i żołądek noworodka dopiero „uczą się” prawidłowego trawienia i perystaltyki, co sprzyja gromadzeniu się gazów i bolesnym wzdęciom;
• przejściową nietolerancję laktozy. Laktaza, czyli enzym odpowiedzialny za trawienie cukru mlecznego, produkowany jest u noworodków i niemowląt w niewystarczającej ilości, co może prowadzić do fermentacji i nadmiernego tworzenia się gazów;
• alergie i nadwrażliwość pokarmową. Chodzi tu zwłaszcza o alergię na białka mleka krowiego, które mogą przenikać do pokarmu kobiecego lub występować w mieszankach mlecznych;
• ekspozycję na dym tytoniowy i alkohol. Palenie papierosów (także bierne, jak i palenie e-papierosów) oraz spożywanie alkoholu przez matkę zwiększają ryzyko kolek u niemowlęcia;
• nieprawidłową technikę karmienia. Chodzi tu między innymi o przybieranie nieprawidłowej pozycji do karmienia, która może skutkować zbyt szybkim ssaniem oraz połykaniem powietrza przez maluszka;
• nadwrażliwość układu nerwowego. Niektóre dzieci są bardziej wrażliwe na bodźce i reagują intensywniej płaczem oraz niepokojem, co może być błędnie utożsamiane z kolką.

 

Kolka u niemowlaka - domowe sposoby

Choć kolka bywa dla rodziców ogromnym wyzwaniem, należy pamiętać, że w zdecydowanej większości przypadków nie stanowi powodu do niepokoju i nie wymaga interwencji farmakologicznej, natomiast najlepiej pozostawić to do oceny lekarza. Istnieje wiele metod, które mogą przynieść dziecku ulgę i ułatwić przejście przez ten trudny okres. Wśród nich wymienia się przede wszystkim:

• zapewnienie spokojnych warunków karmienia. Chodzi tu między innymi o unikanie hałasu, redukcję gwałtownych bodźców, zrezygnowanie z ostrego oświetlenia, karmienie w spokojnej atmosferze, bez prowadzenia rozmów, słuchania głośnej muzyki czy oglądania telewizji;
• nieprzegrzewanie niemowlęcia. Zbyt ciepłe ubranie czy okrywanie dziecka kocami lub kołderkami (bez wyraźnej potrzeby) może nasilać dyskomfort zarówno w trakcie karmienia, jak i po posiłkach;
• masaże i ciepłe okłady na brzuszek. Delikatny masaż brzuszka, wykonywany kolistymi ruchami, wspomaga perystaltykę jelit, a ciepłe okłady (na przykład z użyciem termofora z pestkami wiśni) wspierają rozluźnienie napiętych mięśni brzuszka;
• noszenie dziecka w pozycji pionowej po karmieniu. Jest to szczególnie istotne u noworodków i niemowląt z tendencją do ulewania. Takie postępowanie ułatwia odbijanie i minimalizuje ryzyko połykania dużych ilości powietrza powietrza;
• odpowiednie techniki karmienia. Chodzi tu o dbanie zarówno o właściwą pozycję dziecka, jak i mamy, przystawianie do piersi „na żądanie”, a w razie potrzeby - używanie butelek antykolkowych;
• kołysanie i bliski kontakt. Dbanie o kontakt skóra do skóry, noszenie maluszka w chuście, kojące dźwięki (tak zwany „biały szum”) pomagają uspokoić niemowlę.

Kiedy stosować preparaty na kolkę niemowlęcą? Które z nich wybierać?

Na rynku dostępnych jest wiele preparatów reklamowanych jako środki na kolkę. W sytuacjach, kiedy przyczyną kolki jest nietolerancja laktozy (obecna u dzieci dość często w formie przejściowej), związana - tak, jak zostało to już wspomniane - z niedoborem enzymu niezbędnego do trawienia laktozy, pomocne mogą być produkty zawierające ten enzym (laktazę), których przykładem jest preparat Delicol. Produkt ten dostępny jest w formie łatwych do stosowania i dawkowania kropli, które dodaje się do mleka (zarówno kobiecego, jak i do gotowych formuł mlecznych) w następujący sposób:

• w przypadku karmienia piersią – odpowiednia ilość* kropli odmierzona na łyżeczce podawana jest dziecku do bezpośredniego spożycia (po podaniu należy kontynuować karmienie piersią);
• w przypadku karmienia mlekiem modyfikowanym lub mlekiem matki podawanym w butelce - należy dodać krople Delicol do mleka o temperaturze właściwej do podania zgodnie z tabelą dozowania.*

Enzym zawarty w preparacie wspomaga proces rozkładu laktozy do formy cukrów prostych, które nie fermentują w jelitach i nie powodują dolegliwości o charakterze kolki. Co istotne, Delicol może być podawany dzieciom już od pierwszych dni życia.

Podsumowując - kolka niemowlęca to częste, ale przejściowe zjawisko, które dotyczy przede wszystkim dzieci w pierwszych miesiącach życia. Choć objawia się intensywnym płaczem i bywa dużym obciążeniem dla rodziców, zazwyczaj nie ma poważnych konsekwencji zdrowotnych. Najczęściej wynika z niedojrzałości układu pokarmowego i stopniowo ustępuje samoistnie. Warto pamiętać o domowych sposobach łagodzenia objawów, takich jak masaż brzuszka, zapewnienie spokoju podczas karmienia czy unikanie przegrzewania dziecka. W niektórych sytuacjach pomocne mogą okazać się preparaty z laktazą** lub probiotyki, natomiast wszelkie rozwiązania powinno wdrażać się tylko w uzasadnionych przypadkach i pod kontrolą lekarza.

*szczegóły z zaleceniami co do podawania produktu Delicol znajdują się w załączonej do niego ulotce

**w przypadku kolek wywołanych nietolerancją laktozy

Źródła:

1. J. D. Johnson, K. Cocker, E. Chang, Kolka niemowlęca: rozpoznanie i leczenie [w:] Medycyna Praktyczna - Medycyna Rodzinna, 24.04.2017
2. Dr med. H. Szymański, dr med. J. Pejcz, Kolka u niemowląt (niepokój i płacz) [w:] Medycyna Praktyczna - Dla Pacjentów, 01.06.2017
3. I. Jastrzębska, Kolka niemowlęca [w:] Pediatria po Dyplomie 06/2013
4. M. Czerwionka-Szaflarska, J. Gawryjołek, Kolka jelitowa w praktyce pediatrycznej [w:] Forum Medycyny Rodzinnej 2010, tom 4, nr 6
5. A. Rurarz, K. Ratajczak, W. Feleszko, Kolki niemowlęce [w:] Pediatria i Medycyna Rodzinna vol. 12, no. 4
6. M. Wysocka, Kolka jelitowa niemowląt [w:] Borgis - Medycyna Rodzinna 2/2001
7. Dr n. med. P. Krawiec, prof. dr hab. n. med. E. Pac-Kożuchowska, Kolka niemowlęca - aktualne spojrzenie na znany problem [w:] Pediatria po Dyplomie 04/2023